Điều 14 Luật Đất đai 2024: Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu về đất đai
Bình luận Điều 14 Luật Đất đai 2024 về thẩm quyền đại diện chủ sở hữu đất đai, phân định rõ vai trò Quốc hội, HĐND, Chính phủ và UBND.
Điều 14. Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu về đất đai
Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu về đất đai theo thẩm quyền quy định của Luật này và luật khác có liên quan thông qua các cơ quan sau đây:
1. Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành luật, pháp lệnh, nghị quyết về đất đai; quyết định quy hoạch sử dụng đất quốc gia; thực hiện quyền giám sát đối với việc quản lý, sử dụng đất đai trong phạm vi cả nước;
2. Hội đồng nhân dân các cấp thực hiện quyền thông qua quy hoạch sử dụng đất của địa phương mình trước khi trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; thông qua việc thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng của địa phương theo thẩm quyền; thông qua việc chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất theo thẩm quyền quy định của Luật này; quyết định bảng giá đất; giám sát việc thi hành pháp luật về đất đai tại địa phương;
3. Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu về đất đai theo thẩm quyền quy định của Luật này và luật khác có liên quan.
Ý nghĩa của quy định
Điều 14 là điều khoản nền tảng để xác định cơ chế thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu về đất đai của Nhà nước. Nhà làm luật không trao một quyền chung chung cho “Nhà nước” theo nghĩa trừu tượng, mà phân tách thành các nhóm chủ thể cụ thể với thẩm quyền khác nhau. Cách thiết kế này nhằm bảo đảm việc quản lý đất đai được thực hiện bằng phân công quyền lực, kiểm soát quyền lực và đúng trật tự pháp lý.
Điểm cốt lõi cần nắm
Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội giữ vai trò quyết định ở tầm luật định và giám sát tối cao đối với quản lý, sử dụng đất đai trong phạm vi cả nước. Hội đồng nhân dân các cấp thực hiện thẩm quyền theo địa bàn, chủ yếu là thông qua quy hoạch, bảng giá đất, chuyển mục đích sử dụng đất và giám sát thi hành pháp luật tại địa phương. Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp là chủ thể tổ chức thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu trong quản trị hành chính hằng ngày, nhưng chỉ trong phạm vi luật giao.
Cấu thành để áp dụng đúng điều luật
Khi viện dẫn Điều 14, trước hết phải xác định đúng chủ thể có thẩm quyền. Tiếp theo, cần xác định loại hành vi đang xem xét là ban hành chính sách, quyết định quy hoạch, phê duyệt chuyển mục đích, quyết định thu hồi đất hay tổ chức thi hành. Chỉ khi hành vi đó thuộc đúng nhóm thẩm quyền được Luật Đất đai và luật có liên quan giao thì mới có thể coi là việc thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu hợp pháp.
Nhầm lẫn thường gặp
Nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất “Nhà nước” với một cấp chính quyền cụ thể, trong khi Điều 14 cho thấy thẩm quyền được phân tầng rất rõ. Cũng cần tránh hiểu rằng Hội đồng nhân dân hay Ủy ban nhân dân có thể tự quyết mọi vấn đề đất đai theo nhu cầu quản lý địa phương; mọi quyết định vẫn bị giới hạn bởi luật, thẩm quyền được giao và trình tự thủ tục tương ứng. Một sai lầm khác là chỉ nhìn vào cơ quan ban hành mà bỏ qua tính chất của quyết định, dẫn đến áp dụng sai thẩm quyền.
Lưu ý thực tiễn
Trong hồ sơ cụ thể, nên kiểm tra đồng thời ba yếu tố: căn cứ pháp lý, cấp quyết định và loại nội dung đất đai. Nếu một quyết định vượt thẩm quyền hoặc ban hành không đúng chủ thể theo Điều 14, nguy cơ bị xem xét lại về tính hợp pháp là rất lớn. Vì vậy, điều luật này thường được dùng như điểm xuất phát để rà soát thẩm quyền trước khi đánh giá sâu hơn về quy hoạch, thu hồi đất, chuyển mục đích hoặc bảng giá đất.