Điều 115 Luật Đất đai 2024: Tổ chức phát triển quỹ đất

Ý nghĩa của Điều 115

Điều luật này cho thấy quỹ đất không chỉ là đối tượng quản lý mà còn là nguồn lực cần được chuẩn bị, tích lũy và tổ chức khai thác có chủ đích. Nhà làm luật thiết kế tổ chức phát triển quỹ đất như một đầu mối chuyên trách để xử lý các khâu trước khi đất được đưa vào sử dụng, đấu giá, giao đất, cho thuê đất hoặc phục vụ các mục tiêu phát triển khác. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng bị động trong tạo quỹ đất sạch và phân tán trách nhiệm giữa nhiều cơ quan.

Điểm trọng tâm khi áp dụng

Trọng tâm đầu tiên là tính chất chuyên trách: tổ chức phát triển quỹ đất không phải cơ quan quản lý nhà nước chung mà là thiết chế được thành lập để phục vụ nhiệm vụ riêng về quỹ đất tại địa phương. Trọng tâm thứ hai là nguồn tài chính kép, gồm ngân sách nhà nước và ứng vốn từ quỹ phát triển đất, cho thấy hoạt động của tổ chức này gắn với cơ chế tài chính công và phải được kiểm soát chặt chẽ. Trọng tâm thứ ba là điều luật trao thẩm quyền cho Chính phủ quy định chi tiết, nên khi áp dụng luôn phải đối chiếu thêm văn bản hướng dẫn và quy định tổ chức ở cấp địa phương.

Điều kiện để vận hành đúng quy định

Để điều luật được kích hoạt trong thực tế, trước hết phải có việc thành lập tổ chức phát triển quỹ đất theo mô hình và thẩm quyền do pháp luật quy định. Tiếp đó, phải xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, cơ chế tài chính và phương thức quản lý nội bộ; nếu thiếu các yếu tố này thì tổ chức chỉ tồn tại về mặt hình thức. Ngoài ra, việc sử dụng vốn ngân sách và vốn ứng từ quỹ phát triển đất phải đúng mục đích, đúng thẩm quyền và có cơ chế kiểm soát trách nhiệm.

Hiểu đúng, tránh nhầm lẫn

Nhiều trường hợp nhầm tổ chức phát triển quỹ đất với cơ quan có thẩm quyền quyết định giao đất, thu hồi đất hoặc phê duyệt dự án. Thực chất, đây là đơn vị tổ chức thực hiện và chuẩn bị quỹ đất, không thay thế thẩm quyền quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân hay cơ quan chuyên môn có liên quan. Cũng cần tránh hiểu rằng cứ có ngân sách là được tự động triển khai mọi hoạt động phát triển quỹ đất; mọi hoạt động vẫn phải nằm trong khuôn khổ nhiệm vụ được giao và quy định chi tiết của Chính phủ.

Lưu ý thực tiễn

Khi xem xét một tình huống cụ thể, cần kiểm tra đồng thời ba lớp vấn đề: có tổ chức được thành lập hợp lệ hay không, nhiệm vụ được giao có đúng phạm vi không, và nguồn tài chính sử dụng có hợp pháp không. Đây là điều luật mang tính khung nên giá trị áp dụng cao nhất nằm ở việc định hình mô hình tổ chức và nguyên tắc vận hành, chứ không tự thân giải quyết chi tiết từng nghiệp vụ. Trong tranh chấp hoặc kiểm tra tính hợp pháp của hoạt động liên quan đến quỹ đất, Điều 115 thường được dùng để xác định đúng vai trò, phạm vi và trách nhiệm của tổ chức phát triển quỹ đất.