Điều 79 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Người giám định
Bình luận Điều 79 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về tiêu chuẩn người giám định, điều kiện áp dụng và lưu ý thực tiễn.
Điều 79. Người giám định
Người giám định là người có kiến thức, kinh nghiệm cần thiết theo quy định của pháp luật về lĩnh vực có đối tượng cần giám định mà Tòa án trưng cầu giám định hoặc được đương sự yêu cầu giám định theo quy định tại Điều 102 của Bộ luật này.
Ý nghĩa của quy định
Điều 79 đặt ra “điểm vào” đầu tiên của hoạt động giám định trong tố tụng dân sự: người thực hiện giám định phải là chủ thể có chuyên môn phù hợp với đối tượng cần giám định. Quy định này nhằm bảo đảm kết luận giám định được hình thành từ năng lực chuyên môn thực sự, thay vì từ nhận định cảm tính hoặc kinh nghiệm không đủ căn cứ pháp luật. Về bản chất, đây là cơ chế kiểm soát chất lượng chứng cứ chuyên môn trong quá trình giải quyết vụ án.
Điều kiện để áp dụng
Để Điều 79 được kích hoạt, trước hết phải có đối tượng cần giám định thuộc lĩnh vực mà pháp luật chuyên ngành điều chỉnh. Tiếp theo, việc giám định phải được tiến hành theo một trong hai căn cứ tố tụng: Tòa án trưng cầu giám định hoặc đương sự yêu cầu giám định theo quy định tại Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Nếu thiếu một trong hai yếu tố này, việc gọi một người có chuyên môn tham gia cũng không đương nhiên tạo thành hoạt động giám định hợp lệ trong tố tụng.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Điều luật nhấn mạnh ba thành tố cốt lõi: đúng người, đúng lĩnh vực và đúng thủ tục. “Đúng người” là người có kiến thức, kinh nghiệm cần thiết; “đúng lĩnh vực” là chuyên môn phải tương ứng với đối tượng giám định; “đúng thủ tục” là việc trưng cầu hoặc yêu cầu phải đặt trong khuôn khổ luật định. Chỉ khi đủ ba yếu tố này, kết luận giám định mới có giá trị sử dụng trong việc đánh giá chứng cứ và giải quyết vụ án.
Những cách hiểu sai thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ người có học vị cao hoặc đang làm trong ngành liên quan thì đương nhiên là người giám định. Thực tế, điều quan trọng không chỉ là bằng cấp mà là sự phù hợp giữa năng lực chuyên môn và đối tượng cần giám định theo quy định pháp luật chuyên ngành. Nhầm lẫn khác là coi mọi ý kiến chuyên môn đều là kết luận giám định; trong tố tụng, giá trị pháp lý của kết luận còn phụ thuộc vào việc có được thực hiện đúng căn cứ và trình tự luật định hay không.
Lưu ý thực tiễn
Khi áp dụng điều này, cần kiểm tra kỹ tư cách của người giám định và căn cứ Tòa án trưng cầu hoặc đương sự yêu cầu. Nếu phát sinh tranh chấp về giá trị của kết luận giám định, trọng tâm xem xét thường nằm ở năng lực chuyên môn, tính phù hợp của lĩnh vực giám định và tính hợp lệ của thủ tục tiến hành. Điều 79 vì vậy là điều khoản “lọc đầu vào”, bảo đảm hoạt động giám định phục vụ đúng chức năng chứng minh trong tố tụng dân sự.