Điều 55 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Thủ tục từ chối tiến hành tố tụng hoặc đề nghị thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án
Bình luận ngắn gọn Điều 55 BLTTHS 2015 về thủ tục từ chối, đề nghị thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án.
Điều 55. Thủ tục từ chối tiến hành tố tụng hoặc đề nghị thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án
1. Việc từ chối tiến hành tố tụng hoặc đề nghị thay đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án trước khi mở phiên tòa, phiên họp phải được lập thành văn bản, trong đó nêu rõ lý do và căn cứ của việc từ chối tiến hành tố tụng hoặc đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng.
2. Việc từ chối tiến hành tố tụng hoặc đề nghị thay đổi những người quy định tại khoản 1 Điều này tại phiên tòa, phiên họp phải được ghi vào biên bản phiên tòa, phiên họp.
Ý nghĩa của quy định
Điều 55 không nhằm mở rộng quyền “yêu cầu thay đổi” một cách tùy tiện, mà nhằm chuẩn hóa thủ tục ghi nhận và kiểm tra căn cứ của việc từ chối hoặc đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng. Cách thiết kế này bảo đảm mọi yêu cầu đều được thể hiện rõ ràng, có thể đối chiếu và xem xét theo đúng trình tự tố tụng. Đồng thời, quy định cũng giúp hạn chế việc nêu ý kiến miệng, thiếu căn cứ, gây gián đoạn việc xét xử hoặc giải quyết vụ án.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Trước khi mở phiên tòa, phiên họp, việc từ chối hoặc đề nghị thay đổi phải lập thành văn bản và nêu rõ lý do, căn cứ. Đây là điều kiện về hình thức để yêu cầu được xem xét nghiêm túc, không phải thủ tục mang tính lựa chọn. Tại phiên tòa, phiên họp, yêu cầu này không lập văn bản riêng mà phải được ghi vào biên bản của phiên tòa, phiên họp để bảo đảm tính kịp thời và xác thực của diễn biến tố tụng.
Điều kiện để “kích hoạt” quy định
Quy định này chỉ phát sinh khi có yêu cầu từ chối hoặc đề nghị thay đổi đối với Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án. Nội dung yêu cầu phải gắn với căn cứ pháp luật về việc không vô tư, khách quan hoặc có lý do làm ảnh hưởng đến khả năng thực hiện nhiệm vụ tố tụng. Nếu chỉ nêu cảm tính, suy đoán hoặc phản ứng bất mãn với kết quả tố tụng thì chưa đủ giá trị để xem xét theo điều luật này.
Những hiểu nhầm thường gặp
Nhiều người cho rằng cứ không hài lòng với người tiến hành tố tụng là được yêu cầu thay đổi; cách hiểu này không đúng. Điều 55 chỉ điều chỉnh cách thức trình bày và ghi nhận yêu cầu, còn việc yêu cầu đó có được chấp nhận hay không phải dựa vào căn cứ theo quy định chung của tố tụng. Cũng cần phân biệt giữa việc đề nghị thay đổi và việc chấp nhận thay đổi; điều luật này chưa phải là căn cứ tự động làm phát sinh thay đổi ngay lập tức.
Lưu ý thực tiễn
Trong thực tế, giá trị của Điều 55 nằm ở chỗ tạo ra dấu vết tố tụng rõ ràng để cơ quan có thẩm quyền xem xét và để các bên kiểm tra lại quá trình giải quyết vụ án. Vì vậy, yêu cầu nên trình bày ngắn gọn, cụ thể, bám sát tình tiết khách quan và nêu rõ căn cứ pháp lý liên quan. Nếu nộp sai thời điểm hoặc không thể hiện đúng hình thức, yêu cầu vẫn có thể bị xem là không hợp lệ về thủ tục, dù nội dung có thể đáng được xem xét ở một bối cảnh khác.