Điều 508 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Giải quyết khiếu nại về hoạt động giám định trong tố tụng dân sự

Ý nghĩa của quy định

Điều 508 không tạo ra một cơ chế khiếu nại độc lập trong tố tụng dân sự, mà dẫn chiếu sang pháp luật về giám định tư pháp và các văn bản có liên quan. Cách thiết kế này cho thấy lập pháp muốn bảo đảm tính thống nhất của chế định giám định, tránh việc mỗi lĩnh vực tố tụng tự đặt một quy trình xử lý khiếu nại khác nhau. Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp về kết luận, trình tự, người giám định hoặc tổ chức giám định, trọng tâm trước hết là xác định đúng văn bản chuyên ngành điều chỉnh.

Điều kiện để áp dụng

Quy định này được kích hoạt khi có khiếu nại liên quan đến hoạt động giám định trong vụ việc dân sự, ví dụ: chậm thực hiện giám định, vi phạm trình tự chuyên môn, thiếu khách quan, hoặc có căn cứ cho rằng kết luận giám định không bảo đảm tính hợp pháp. Điểm cần lưu ý là điều luật chỉ đặt nền tảng về thẩm quyền và nguồn luật áp dụng, chứ không đồng nghĩa mọi bất đồng với kết luận giám định đều tự động trở thành khiếu nại có căn cứ. Người khiếu nại phải bám vào các lỗi thủ tục, hành vi nghiệp vụ hoặc căn cứ pháp lý cụ thể của hoạt động giám định.

Trọng tâm cần nắm khi áp dụng

Điểm cốt lõi của Điều 508 là phân biệt khiếu nại về hoạt động giám định với việc đánh giá giá trị chứng cứ của kết luận giám định. Khiếu nại nhắm vào hành vi, trình tự, thẩm quyền, trách nhiệm của chủ thể giám định; còn việc chấp nhận hay bác bỏ giá trị chứng minh của kết luận là vấn đề do Tòa án xem xét trong quá trình giải quyết vụ án. Hai vấn đề này có liên hệ nhưng không đồng nhất, nên không thể dùng một khiếu nại để thay thế cho nghĩa vụ chứng minh hoặc phản bác chứng cứ.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ không đồng ý với kết luận giám định thì đương nhiên được coi là khiếu nại về hoạt động giám định. Thực tế, phản đối nội dung chuyên môn của kết luận phải dựa trên cơ sở chuyên môn, đề nghị giám định lại, giám định bổ sung hoặc yêu cầu Tòa án đánh giá chứng cứ theo quy định tố tụng; không phải mọi ý kiến bất đồng đều làm phát sinh thủ tục khiếu nại. Nhầm lẫn thứ hai là tìm ngay quy trình trong Bộ luật Tố tụng dân sự, trong khi điều luật này chủ yếu yêu cầu áp dụng pháp luật giám định tư pháp và pháp luật liên quan.

Lưu ý thực tiễn

Khi xử lý tình huống cụ thể, cần xác định rõ đối tượng khiếu nại là hành vi giám định, người giám định, hay tổ chức giám định, từ đó tra đúng cơ chế giải quyết theo luật chuyên ngành. Việc khiếu nại cần gắn với tài liệu thể hiện vi phạm: quyết định trưng cầu, thời hạn thực hiện, quá trình tiếp nhận mẫu, phương pháp giám định, hoặc dấu hiệu thiếu khách quan. Nếu chỉ tập trung vào kết luận bất lợi mà không chỉ ra vi phạm trong hoạt động giám định, đơn khiếu nại thường không đánh trúng bản chất của Điều 508.