Điều 487 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Giải quyết yêu cầu, kiến nghị đối với bản án, quyết định của Tòa án

Ý nghĩa và mục đích của Điều 487

Điều 487 nhằm thiết lập nghĩa vụ rõ ràng của Tòa án có thẩm quyền trong việc phản hồi kiến nghị xem xét lại bản án, quyết định theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm do cơ quan thi hành án dân sự gửi. Quy định về mốc thời gian 03 tháng, trường hợp phức tạp không quá 04 tháng làm tăng tính dự đoán, hạn chế tình trạng kéo dài, im lặng xử lý. Qua đó, hoạt động thi hành án dân sự không bị đình trệ quá lâu vì chờ cơ quan xét xử xem xét lại bản án, quyết định.

Trọng tâm nội dung cần nắm

Thứ nhất, Điều 487 chỉ điều chỉnh trường hợp cơ quan thi hành án dân sự kiến nghị xem xét lại, không áp dụng cho mọi chủ thể khác. Thứ hai, đối tượng kiến nghị là việc xem xét lại bản án, quyết định của Tòa án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, tức là các quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Thứ ba, Tòa án có thẩm quyền phải trả lời trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày nhận được kiến nghị; nếu vụ việc phức tạp thì thời hạn tối đa là 04 tháng. Thứ tư, nghĩa vụ ở đây là nghĩa vụ trả lời, không đồng nghĩa với nghĩa vụ phải chấp nhận việc kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm.

Điều kiện làm phát sinh nghĩa vụ trả lời

Để Điều 487 được áp dụng, cần hội đủ một số yếu tố cơ bản. Một là, phải có kiến nghị bằng văn bản của cơ quan thi hành án dân sự, nêu rõ yêu cầu xem xét lại bản án, quyết định theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Hai là, kiến nghị phải được gửi đến đúng Tòa án có thẩm quyền xem xét giám đốc thẩm, tái thẩm theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Ba là, Tòa án được xác định là cơ quan có thẩm quyền đã nhận được kiến nghị; thời hạn 03 hoặc 04 tháng được tính từ thời điểm nhận này, không phải từ ngày ký công văn kiến nghị. Khi các điều kiện này xuất hiện, nghĩa vụ trả lời của Tòa án được kích hoạt.

Những nhầm lẫn thường gặp trong áp dụng

Một nhầm lẫn phổ biến là coi Điều 487 như căn cứ bắt buộc Tòa án phải kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm khi có kiến nghị của cơ quan thi hành án dân sự. Thực chất, Điều 487 chỉ buộc Tòa án phải phản hồi trong thời hạn luật định, còn nội dung trả lời có thể là chấp thuận hoặc không chấp thuận việc kháng nghị. Nhầm lẫn thứ hai là mở rộng phạm vi cho mọi cá nhân, tổ chức gửi kiến nghị và đòi hỏi áp dụng cùng thời hạn; trong khi điều luật chỉ ghi nhận riêng cơ quan thi hành án dân sự. Ngoài ra, có trường hợp hiểu sai rằng quá thời hạn 03–04 tháng thì bản án, quyết định đương nhiên không được xem xét lại nữa, trong khi pháp luật giám đốc thẩm, tái thẩm còn điều chỉnh riêng về thời hạn kháng nghị và điều kiện kháng nghị.

Lưu ý thực tiễn khi vận dụng Điều 487

Trong thực tiễn, cơ quan thi hành án dân sự cần lưu ý nội dung kiến nghị phải cụ thể, thể hiện rõ căn cứ pháp lý và thực tế để thuyết phục cơ quan có thẩm quyền xem xét. Việc theo dõi mốc thời gian 03–04 tháng có ý nghĩa quan trọng trong quản lý hồ sơ thi hành án, giúp cơ quan thi hành án chủ động đôn đốc, nhắc trả lời khi gần hết thời hạn. Đối với người được thi hành án, người phải thi hành án, Điều 487 là căn cứ để họ dự liệu tiến độ giải quyết vụ việc, từ đó cân nhắc việc yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự kiến nghị xem xét lại trong những vụ án có dấu hiệu sai lầm nghiêm trọng. Khi thời hạn đã hết mà không có trả lời, cần rà soát thực tế (thời điểm Tòa án nhận văn bản, việc thất lạc, chuyển sai cơ quan...) trước khi đánh giá là Tòa án vi phạm nghĩa vụ về thời hạn.