Điều 451 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Thời hạn gửi đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành
Bình luận Điều 451 BLTTDS 2015 về thời hạn 03 năm yêu cầu công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài, kèm lưu ý thực tiễn.
Điều 451. Thời hạn gửi đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành
1. Trong thời hạn 03 năm, kể từ ngày phán quyết của Trọng tài nước ngoài có hiệu lực pháp luật, người được thi hành, người có quyền, lợi ích hợp pháp liên quan hoặc người đại diện hợp pháp của họ có quyền gửi đơn đến Bộ Tư pháp Việt Nam theo quy định của điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc Tòa án có thẩm quyền của Việt Nam theo quy định của Bộ luật này trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên không quy định hoặc không có điều ước quốc tế liên quan để yêu cầu Tòa án công nhận và cho thi hành tại Việt Nam phán quyết đó.
2. Trường hợp người làm đơn chứng minh được vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan mà không thể gửi đơn đúng thời hạn quy định tại khoản 1 Điều này thì thời gian có sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan đó không tính vào thời hạn gửi đơn.
Ý nghĩa của thời hạn 03 năm
Điều 451 đặt ra thời hạn 03 năm kể từ ngày phán quyết trọng tài nước ngoài có hiệu lực pháp luật để nộp đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam. Đây là giới hạn thời gian mang tính bắt buộc, nhằm bảo đảm tính ổn định của quan hệ pháp lý và tránh việc kéo dài vô hạn khả năng cưỡng chế thi hành. Về thực tiễn, người được thi hành không nên chờ đến cuối thời hạn mới thực hiện thủ tục, vì hồ sơ công nhận và cho thi hành thường cần thời gian chuẩn bị và hợp thức hóa tài liệu.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Thời hạn được tính từ ngày phán quyết của Trọng tài nước ngoài có hiệu lực pháp luật, không phải từ ngày bên thua kiện tự nguyện không thi hành hoặc từ ngày người yêu cầu biết được phán quyết. Điều này có ý nghĩa quan trọng vì mốc tính thời hạn gắn với giá trị pháp lý của phán quyết, không phụ thuộc vào ý chí các bên. Người có quyền nộp đơn gồm người được thi hành, người có quyền, lợi ích hợp pháp liên quan hoặc người đại diện hợp pháp của họ.
Khi điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định, việc nộp đơn thực hiện theo điều ước đó; nếu không có điều ước hoặc điều ước không quy định, áp dụng Bộ luật Tố tụng dân sự. Đây là quy định thể hiện nguyên tắc ưu tiên áp dụng điều ước quốc tế trong quan hệ công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài. Trong thực tiễn, sai sót thường gặp là xác định nhầm cơ quan tiếp nhận hoặc bỏ qua việc kiểm tra điều ước quốc tế có liên quan.
Điều kiện để được kéo dài thời hạn
Khoản 2 chỉ cho phép loại trừ khoảng thời gian không thể nộp đơn nếu người làm đơn chứng minh được sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Đây không phải là cơ chế gia hạn đương nhiên, mà là cơ chế loại trừ thời gian khi có chứng cứ chứng minh rõ ràng. Người yêu cầu phải chứng minh được mối liên hệ giữa sự kiện đó và việc không thể nộp đơn đúng hạn; nếu không chứng minh được, thời hạn 03 năm vẫn được áp dụng đầy đủ.
Cách hiểu sai phổ biến là cho rằng chỉ cần gặp khó khăn trong thu thập hồ sơ, chờ thương lượng hoặc chờ bên kia thanh toán là đủ để dừng tính thời hạn. Thực tế, các lý do này không đương nhiên được xem là bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Chỉ những trở ngại nằm ngoài khả năng kiểm soát hợp lý của người yêu cầu và làm cho việc nộp đơn không thể thực hiện đúng hạn mới được xem xét loại trừ thời gian.
Lưu ý thực tiễn
Để bảo vệ quyền lợi, người được thi hành nên theo dõi đồng thời mốc hiệu lực của phán quyết, thời hạn luật định và bộ tài liệu cần hợp pháp hóa, dịch thuật, chứng thực theo yêu cầu của thủ tục. Trong vụ việc có yếu tố nước ngoài, việc chuẩn bị sớm giúp tránh tranh chấp về thời hiệu và giảm rủi ro hồ sơ bị trả lại do thiếu tài liệu. Điều 451 vì vậy không chỉ là quy định về thời hạn, mà còn là chuẩn mực về tính chủ động trong thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam.