Điều 428 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Gửi quyết định của Tòa án về công nhận và cho thi hành hoặc không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài; công nhận và cho thi hành phán quyết của Trọng tài nước ngoài

Mục đích và vị trí của Điều 428

Điều 428 điều chỉnh khâu cuối trong quy trình yêu cầu công nhận và cho thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài: khâu gửi quyết định của Tòa án Việt Nam cho các chủ thể liên quan. Quy định này nhằm bảo đảm minh bạch, công khai kết quả xét đơn yêu cầu, đồng thời tạo điều kiện để Viện kiểm sát và cơ quan thi hành án dân sự thực hiện chức năng kiểm sát và tổ chức thi hành. Đây là mắt xích kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tiễn lớn, nếu thực hiện không đúng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích của người được thi hành và người phải thi hành.

Chủ thể nhận quyết định và lý do lựa chọn

Điều luật liệt kê rõ các chủ thể phải được gửi quyết định gồm: người được thi hành, người phải thi hành hoặc người đại diện hợp pháp của họ, Viện kiểm sát cùng cấp và cơ quan thi hành án dân sự. Cách liệt kê cụ thể này giúp tránh bỏ sót, bảo đảm mọi bên có quyền, nghĩa vụ liên quan đều được thông tin kịp thời. Việc bắt buộc gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp thể hiện yêu cầu bảo đảm chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, còn việc gửi cho cơ quan thi hành án dân sự là điều kiện để kích hoạt giai đoạn thi hành trên thực tế.

Hình thức gửi và kênh chuyển giao

Điều luật cho phép Tòa án lựa chọn một trong ba kênh: chuyển giao trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc thông qua Bộ Tư pháp. Việc dự liệu nhiều hình thức nhằm phù hợp với đặc thù từng vụ việc, đặc biệt với yếu tố nước ngoài, khi cần sự phối hợp của Bộ Tư pháp để bảo đảm an toàn pháp lý và phù hợp điều ước quốc tế. Tuy nhiên, dù lựa chọn kênh nào, Tòa án vẫn phải tuân thủ quy định về tống đạt, thông báo của Bộ luật Tố tụng dân sự và các văn bản hướng dẫn, nhất là về xác nhận việc đã giao, gửi hợp lệ.

Điều kiện “kích hoạt” và phạm vi áp dụng

Điều 428 chỉ được áp dụng sau khi Tòa án đã ra quyết định về việc công nhận và cho thi hành hoặc không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài theo các điều từ Điều 424 trở đi của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Như vậy, điều kiện tiên quyết là phải có quyết định hợp lệ, có hiệu lực của Tòa án Việt Nam trong thủ tục công nhận, không áp dụng cho các vụ việc thuần túy nội địa. Phạm vi điều chỉnh cũng được giới hạn ở lĩnh vực dân sự và phán quyết trọng tài nước ngoài, không mở rộng sang các bản án hình sự hay hành chính.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn hay gặp là coi việc gửi quyết định theo Điều 428 chỉ mang tính hình thức, không ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của các bên. Thực tế, việc gửi chậm, gửi sai địa chỉ hoặc không chứng minh được đã gửi hợp lệ có thể dẫn tới tranh chấp về thời hiệu thi hành, thời hạn khiếu nại, kiến nghị. Ngoài ra, có trường hợp hiểu nhầm rằng chỉ cần gửi cho cơ quan thi hành án là đủ, không cần gửi cho người phải thi hành, dẫn tới vi phạm quyền được biết và chuẩn bị của đương sự. Điều luật đặt trách nhiệm rõ ràng lên Tòa án để tránh các sai sót này.

Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn

Khi áp dụng Điều 428, Tòa án cần xác minh chính xác địa chỉ liên lạc, người đại diện hợp pháp của các bên có yếu tố nước ngoài, bảo đảm việc gửi quyết định không bị vô hiệu do sai thông tin. Đối với trường hợp phải gửi thông qua Bộ Tư pháp, cần lưu ý thời hạn và trình tự nội bộ để không làm trì hoãn việc thi hành án. Người được thi hành và người phải thi hành nên chủ động yêu cầu cung cấp bản sao quyết định khi có dấu hiệu chậm gửi, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích của mình trong giai đoạn thi hành án.