Điều 427 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Bảo đảm hiệu lực quyết định của Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành hoặc không công nhận bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài; công nhận và cho thi hành phán quyết của Trọng tài nước ngoài

Vai trò của Điều 427 trong cơ chế công nhận và thi hành

Điều 427 không xử lý điều kiện công nhận mà xác lập hệ quả pháp lý sau khi Tòa án Việt Nam ra quyết định công nhận và cho thi hành. Quy định này bảo đảm bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết trọng tài nước ngoài, sau khi được công nhận, được đối xử tương đương với bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án Việt Nam về mặt thi hành. Đồng thời, điều luật cũng khẳng định rõ bản án, phán quyết không được công nhận thì không có hiệu lực pháp luật tại Việt Nam, trừ trường hợp đương nhiên được công nhận theo Điều 431 BLTTDS 2015.

Trọng tâm cần nắm về hiệu lực pháp lý

Thứ nhất, chỉ khi Tòa án Việt Nam ra quyết định công nhận và cho thi hành thì bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài mới có hiệu lực pháp luật tại Việt Nam như bản án, quyết định dân sự của Tòa án Việt Nam đã có hiệu lực. Hiệu lực này chủ yếu gắn với khả năng thi hành cưỡng chế theo thủ tục thi hành án dân sự, chứ không đồng nghĩa bản án nước ngoài tự động trở thành “bản án Việt Nam”. Thứ hai, phán quyết của trọng tài nước ngoài sau khi được Tòa án Việt Nam công nhận cũng được thi hành theo cơ chế thi hành án dân sự, bảo đảm sự nhất quán giữa tòa án và trọng tài.

Điều kiện kích hoạt việc thi hành tại Việt Nam

Điều 427 nhấn mạnh một điều kiện mang tính thủ tục: bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, phán quyết của trọng tài nước ngoài chỉ được thi hành tại Việt Nam sau khi quyết định công nhận và cho thi hành của Tòa án Việt Nam có hiệu lực pháp luật. Như vậy, trình tự bao gồm: (i) nộp đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành; (ii) Tòa án Việt Nam xem xét, ra quyết định; (iii) quyết định này có hiệu lực; (iv) cơ quan thi hành án dân sự mới được tổ chức thi hành. Bỏ qua bất kỳ bước nào trong chuỗi này sẽ không kích hoạt được việc thi hành trên thực tế.

Những cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ cần bản án, phán quyết nước ngoài có hiệu lực ở nước ban hành là đương nhiên có hiệu lực và thi hành được ở Việt Nam. Điều 427 bác bỏ cách hiểu này bằng việc gắn hiệu lực tại Việt Nam với quyết định công nhận của Tòa án Việt Nam, trừ trường hợp đương nhiên được công nhận theo Điều 431. Một nhầm lẫn khác là coi quyết định công nhận chỉ là “thủ tục hình thức”, trong khi thực chất đây là bước quyết định để bản án, phán quyết nước ngoài được chuyển hóa thành đối tượng của thi hành án dân sự tại Việt Nam.

Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn

Trong thực hành, cần phân biệt rõ hai giai đoạn: giai đoạn tố tụng về công nhận và cho thi hành; và giai đoạn tổ chức thi hành án dân sự. Việc chậm trễ hoặc sai sót trong việc làm cho quyết định công nhận có hiệu lực (khiếu nại, kháng cáo, thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm…) sẽ trực tiếp làm chậm khả năng thi hành bản án, phán quyết nước ngoài. Đối với trường hợp bản án nước ngoài được đương nhiên công nhận theo Điều 431 BLTTDS 2015, chủ thể liên quan vẫn phải xem xét quy định chuyên ngành để xác định có cần thủ tục nào bổ sung cho việc thi hành hay không, tránh nhầm lẫn giữa “đương nhiên công nhận” và “đương nhiên thi hành”.