Điều 426 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Bảo đảm quyền kháng cáo, kháng nghị

Ý nghĩa của quy định

Điều 426 đặt ra cơ chế kiểm tra lại đối với các quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến việc công nhận hiệu lực của bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài và phán quyết của Trọng tài nước ngoài tại Việt Nam. Đây là thiết kế nhằm cân bằng giữa yêu cầu tôn trọng giá trị của quyết định nước ngoài với nhu cầu bảo đảm chủ quyền tư pháp, trật tự công và quyền lợi hợp pháp của các bên.

Quy định này cho thấy nhà làm luật không trao hiệu lực chung cho mọi quyết định công nhận, mà vẫn mở ra một “cửa” tố tụng để xem xét lại theo thủ tục phúc thẩm. Nhờ đó, sai sót trong nhận định về điều kiện công nhận hoặc về phạm vi thi hành có thể được phát hiện và sửa chữa kịp thời.

Chủ thể có quyền kháng cáo, kháng nghị

Đương sự là chủ thể có quyền kháng cáo khi không đồng ý với quyết định của Tòa án về việc công nhận và cho thi hành hoặc không công nhận. Quyền này gắn với lợi ích trực tiếp của đương sự trong việc quyết định đó có được chấp nhận và triển khai tại Việt Nam hay không.

Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và Viện kiểm sát nhân dân cấp cao có quyền kháng nghị theo chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật. Việc luật chỉ định rõ cấp kiểm sát có thẩm quyền giúp bảo đảm việc kháng nghị đúng tuyến, đúng thẩm quyền, tránh kéo dài tố tụng không cần thiết.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều khoản này chỉ áp dụng đối với quyết định của Tòa án về công nhận hoặc không công nhận, chứ không phải đối với chính bản án, quyết định nước ngoài hay phán quyết trọng tài nước ngoài như một đối tượng kháng cáo trực tiếp. Nói cách khác, đối tượng bị xem xét ở giai đoạn này là quyết định tố tụng của Tòa án Việt Nam.

Việc kháng cáo, kháng nghị phải được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, nên thời hạn, hình thức, nội dung đơn và trình tự chuyển hồ sơ không được hiểu tùy nghi. Nếu không đáp ứng điều kiện thủ tục, quyền kháng cáo hoặc kháng nghị vẫn được ghi nhận trên nguyên tắc nhưng không được thụ lý hợp lệ.

Nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng mọi bên liên quan đều có thể tự động yêu cầu xét lại quyết định công nhận. Thực tế, quyền này chỉ thuộc về chủ thể mà Điều 426 chỉ định, và phải gắn với tư cách tham gia tố tụng phù hợp.

Nhầm lẫn khác là coi quyết định công nhận của Tòa án chỉ là thủ tục hành chính đơn thuần. Ngược lại, đây là quyết định tư pháp có hậu quả pháp lý lớn, vì nó quyết định khả năng thi hành tại Việt Nam của một bản án, quyết định hoặc phán quyết đã được ban hành ở nước ngoài.

Lưu ý thực tiễn

• Cần xác định đúng đây là quyết định về công nhận/không công nhận, không phải tranh chấp nội dung của bản án nước ngoài.
• Phải kiểm tra đúng thẩm quyền kháng cáo, kháng nghị theo từng cấp Tòa án và Viện kiểm sát.
• Khi lập luận, cần tập trung vào điều kiện công nhận, căn cứ từ chối công nhận và lỗi tố tụng trong quá trình Tòa án ra quyết định.