Điều 387 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Đơn yêu cầu tuyên bố một người mất tích
Bình luận Điều 387 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về điều kiện, chứng cứ và lưu ý khi yêu cầu tuyên bố một người mất tích.
Điều 387. Đơn yêu cầu tuyên bố một người mất tích
1. Người có quyền, lợi ích liên quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất tích theo quy định của Bộ luật dân sự.
2. Kèm theo đơn yêu cầu, người yêu cầu phải gửi tài liệu, chứng cứ để chứng minh người bị yêu cầu tuyên bố mất tích đã biệt tích 02 năm liền trở lên mà không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hoặc đã chết và chứng minh cho việc người yêu cầu đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo tìm kiếm; trường hợp trước đó đã có quyết định của Tòa án thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì phải có bản sao quyết định đó.
Phạm vi áp dụng
Điều 387 quy định điều kiện và hồ sơ của yêu cầu tuyên bố một người mất tích trong tố tụng dân sự. Đây không phải là căn cứ để kết luận một người đã chết, mà chỉ là cơ chế pháp lý ghi nhận tình trạng biệt tích kéo dài khi không còn tin tức xác thực. Cách thiết kế này thể hiện quan điểm thận trọng của pháp luật: chỉ khi việc tìm kiếm đã được thực hiện đầy đủ mà vẫn không có kết quả, Tòa án mới xem xét.
Điều kiện cốt lõi để được thụ lý
Trước hết, người yêu cầu phải là người có quyền, lợi ích liên quan. Đây là giới hạn quan trọng nhằm loại trừ yêu cầu tùy tiện hoặc vì mục đích không chính đáng. Tiếp đó, phải có tài liệu, chứng cứ chứng minh người bị yêu cầu đã biệt tích 02 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực về việc còn sống hoặc đã chết; mốc thời gian này là điều kiện bắt buộc, không thể suy diễn linh hoạt theo cảm tính.
Gánh nặng chứng minh thuộc về người yêu cầu
Điều luật đặt trách nhiệm chứng minh lên người làm đơn. Không chỉ cần chứng minh thời gian biệt tích, người yêu cầu còn phải chứng minh đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo đúng quy định. Nếu trước đó Tòa án đã ban hành quyết định thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú thì phải nộp kèm bản sao quyết định đó; đây là chứng cứ quan trọng để xác lập rằng việc tìm kiếm đã được tiến hành hợp lệ trước khi chuyển sang bước tuyên bố mất tích.
Điểm dễ nhầm trong thực tế
Nhiều trường hợp nhầm lẫn giữa mất tích và vắng mặt. Vắng mặt mới chỉ là tình trạng không có mặt tại nơi cư trú; còn mất tích theo Điều 387 đòi hỏi thêm yếu tố thời gian, thiếu tin tức xác thực và đã tìm kiếm đầy đủ. Cũng cần phân biệt rõ với yêu cầu tuyên bố chết: mất tích là bước pháp lý trước, không đồng nghĩa với việc chấm dứt hoàn toàn tư cách sống của người đó.
Lưu ý khi áp dụng
Khi chuẩn bị hồ sơ, người yêu cầu nên tập trung vào ba nhóm tài liệu: chứng cứ về quan hệ, chứng cứ về thời gian biệt tích và chứng cứ về hoạt động tìm kiếm. Thiếu một trong ba nhóm này, yêu cầu rất dễ không đủ căn cứ để Tòa án xem xét. Trong thực tiễn, chất lượng chứng cứ về tìm kiếm thường quyết định thành bại của hồ sơ hơn cả lời trình bày trong đơn.