Điều 374 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Những người tham gia phiên họp phúc thẩm giải quyết việc dân sự

Vai trò kiểm sát và tính bắt buộc tham gia của Viện kiểm sát

Khoản 1 Điều 374 khẳng định Kiểm sát viên cùng cấp phải tham gia phiên họp phúc thẩm việc dân sự, thể hiện yêu cầu tăng cường kiểm sát hoạt động tố tụng ở giai đoạn phúc thẩm. Tuy nhiên, để tránh đình trệ, pháp luật cho phép Tòa án vẫn tiến hành phiên họp khi Kiểm sát viên vắng mặt, trừ trường hợp chính Viện kiểm sát là chủ thể kháng nghị phúc thẩm. Cách thiết kế này dung hòa giữa bảo đảm chức năng kiểm sát và yêu cầu giải quyết vụ việc kịp thời, tránh việc phiên họp bị lệ thuộc hoàn toàn vào sự có mặt của Kiểm sát viên.

Trọng tâm: nghĩa vụ tham gia và hệ quả vắng mặt của người kháng cáo

Khoản 2 Điều 374 đặt trọng tâm vào nghĩa vụ tham gia phiên họp của người có đơn kháng cáo và các chủ thể bảo vệ quyền lợi cho họ theo giấy triệu tập. Phiên họp phúc thẩm việc dân sự không phải là thủ tục hoàn toàn linh hoạt, người kháng cáo phải thể hiện sự hợp tác tố tụng tương xứng với việc đã khởi xướng quyền kháng cáo. Quy định về hoãn phiên họp khi người kháng cáo vắng mặt lần thứ nhất có lý do chính đáng, thể hiện sự tôn trọng quyền được trình bày, nhưng đồng thời đặt ra giới hạn để tránh lạm dụng việc vắng mặt kéo dài quy trình phúc thẩm.

Điểm cốt lõi là cơ chế coi là từ bỏ kháng cáo khi người kháng cáo đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, nếu không có yêu cầu giải quyết vắng mặt hoặc lý do bất khả kháng, trở ngại khách quan. Cách thiết kế này tạo ranh giới rõ ràng giữa việc thực hiện quyền kháng cáo và thái độ thờ ơ, tránh tình trạng hồ sơ bị treo ở cấp phúc thẩm. Tuy nhiên, điều luật vẫn chừa khoảng bảo vệ cho người kháng cáo thông qua đơn đề nghị giải quyết vắng mặt hoặc chứng minh sự kiện bất khả kháng, bảo đảm không làm mất quyền kháng cáo do hoàn cảnh khách quan ngoài ý chí.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và các chủ thể tố tụng khác

Khoản 3 Điều 374 xác định người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan

Trong trường hợp cần thiết, Tòa án có thể triệu tập người làm chứng, người giám định, người phiên dịch để hỗ trợ việc làm rõ tình tiết và chứng cứ liên quan đến yêu cầu phúc thẩm. Quyền chủ động này của Tòa án giúp bảo đảm phiên họp có đủ cơ sở chứng cứ cần thiết mà không rơi vào tình trạng hình thức, chỉ đối chiếu hồ sơ. Đồng thời, quyết định hoãn hay vẫn tiến hành phiên họp khi có các chủ thể này vắng mặt thể hiện thẩm quyền đánh giá tính cần thiết của họ đối với việc giải quyết nội dung kháng cáo.

Những nhầm lẫn thực tiễn và lưu ý áp dụng

Nhầm lẫn giữa phiên họp phúc thẩm việc dân sự và phiên tòa phúc thẩm vụ án dân sự

Một nhầm lẫn thường gặp là đồng nhất phiên họp phúc thẩm giải quyết việc dân sự với phiên tòa phúc thẩm vụ án dân sự. Điều 374 chỉ điều chỉnh phiên họp

Lưu ý về triệu tập hợp lệ và xác định từ bỏ kháng cáo

Trong thực tiễn, điểm rủi ro lớn là việc Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết phúc thẩm do coi người kháng cáo từ bỏ kháng cáo, nhưng quy trình triệu tập hợp lệ

Về phía người kháng cáo và người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, cần lưu ý quyền yêu cầu giải quyết vắng mặt