Điều 367 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Những người tham gia phiên họp giải quyết việc dân sự

Vị trí của Điều 367 trong thủ tục giải quyết việc dân sự

Điều 367 điều chỉnh thành phần tham gia phiên họp trong thủ tục giải quyết việc dân sự, là mắt xích gắn với các quy định về triệu tập, hoãn phiên họp và đình chỉ giải quyết. Quy định này nhằm bảo đảm phiên họp được tiến hành với sự tham gia của các chủ thể trọng yếu, đồng thời xử lý rõ ràng các trường hợp vắng mặt, tránh kéo dài thủ tục hoặc lạm dụng quyền yêu cầu.

Vai trò bắt buộc nhưng không trì hoãn của Kiểm sát viên

Khoản 1 khẳng định Kiểm sát viên cùng cấp phải tham gia phiên họp, thể hiện yêu cầu kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong thủ tục việc dân sự. Tuy nhiên, nếu Kiểm sát viên vắng mặt, Tòa án vẫn tiến hành phiên họp, tránh để quyền kiểm sát trở thành lý do trì hoãn tố tụng. Điểm cốt lõi là trách nhiệm của Viện kiểm sát được nhấn mạnh, nhưng tính liên tục và hiệu quả của tố tụng vẫn được ưu tiên.

Trách nhiệm tham gia và hậu quả vắng mặt của người yêu cầu

Khoản 2 quy định người yêu cầu và người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ phải tham gia phiên họp theo giấy triệu tập. Phiên họp lần thứ nhất được hoãn khi người yêu cầu vắng mặt, trừ trường hợp họ đề nghị giải quyết vắng mặt, cho thấy sự tôn trọng quyền tự định đoạt trong việc dân sự. Tuy nhiên, nếu đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, người yêu cầu bị coi là từ bỏ yêu cầu và Tòa án đình chỉ giải quyết, qua đó ràng buộc trách nhiệm theo đuổi thủ tục, tránh tình trạng khởi xướng rồi bỏ mặc.

Điểm cần lưu ý là việc đình chỉ trong trường hợp này không làm mất hẳn quyền yêu cầu, mà chỉ chấm dứt thủ tục hiện tại. Người yêu cầu vẫn có thể nộp lại theo trình tự Bộ luật Tố tụng dân sự quy định, nhưng phải chấp nhận việc tính lại thời hiệu, án phí, chi phí tố tụng và các hệ quả thực tiễn khác.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và các chủ thể hỗ trợ tố tụng

Khoản 3 xác định người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ thuộc nhóm được Tòa án triệu tập, không phải lúc nào cũng bắt buộc phải có mặt. Tòa án cân nhắc tính cần thiết để triệu tập người làm chứng, giám định, phiên dịch nhằm làm rõ nội dung việc dân sự. Khi có người vắng mặt, Tòa án quyết định hoãn hoặc vẫn tiến hành, thể hiện quyền chủ động của Tòa án trong quản lý phiên họp, đồng thời cân bằng giữa yêu cầu làm rõ sự thật và tính kịp thời của việc giải quyết.

Những cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng vắng mặt Kiểm sát viên thì phiên họp không được tiến hành; Điều 367 khẳng định ngược lại, Tòa án vẫn có thẩm quyền tiếp tục phiên họp. Nhầm lẫn thứ hai là coi việc đình chỉ do người yêu cầu vắng mặt lần thứ hai là mất hẳn quyền yêu cầu, trong khi Điều luật chỉ đình chỉ vụ việc hiện hữu, không tước bỏ quyền yêu cầu về sau. Ngoài ra, không nên hiểu rằng mọi người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đều bắt buộc phải có mặt; Tòa án có quyền đánh giá mức độ cần thiết để triệu tập và quyết định hoãn hoặc xét xử vắng mặt họ.

Lưu ý khi áp dụng Điều 367 trong thực tiễn

Khi áp dụng Điều 367, cần kiểm tra kỹ tính hợp lệ của giấy triệu tập và việc tống đạt cho người yêu cầu trước khi kết luận họ từ bỏ yêu cầu. Người yêu cầu nên cân nhắc việc đề nghị giải quyết vắng mặt từ sớm nếu có lý do chính đáng, tránh bị coi là bỏ yêu cầu do vắng mặt lần thứ hai. Tòa án cần ghi nhận rõ trong biên bản phiên họp thành phần tham gia, lý do vắng mặt và căn cứ pháp lý cho quyết định hoãn hoặc vẫn tiến hành, nhằm bảo đảm tính minh bạch, khả năng kiểm sát và xem xét lại.