Điều 357 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Áp dụng các quy định về thủ tục giám đốc thẩm

Vị trí và mục tiêu của Điều 357

Điều 357 đặt ra nguyên tắc kỹ thuật: các quy định về thủ tục tái thẩm được vận dụng tương tự quy định về thủ tục giám đốc thẩm trong Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Mục tiêu chính là bảo đảm sự thống nhất về trình tự, thẩm quyền, cách thức mở phiên họp, phiên tòa, cách ra quyết định đối với hai loại thủ tục đặc biệt. Cách thiết kế này giúp tránh trùng lặp điều khoản và tạo khung tố tụng chung cho hoạt động xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.

Trọng tâm cần nắm khi áp dụng Điều 357

Trọng tâm của điều luật không nằm ở việc tạo căn cứ tái thẩm mà ở việc xác định cách tiến hành thủ tục tái thẩm. Khi đã có căn cứ tái thẩm theo các điều luật chuyên biệt, cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng phải tra cứu các quy định về thủ tục giám đốc thẩm để áp dụng tương ứng cho tái thẩm. Như vậy, điều luật này đóng vai trò cầu nối, dẫn chiếu về thủ tục, thay vì quy định nội dung, căn cứ hoặc hậu quả pháp lý riêng cho tái thẩm.

Cấu thành để “kích hoạt” việc áp dụng Điều 357

Để Điều 357 thực sự phát huy tác dụng, trước hết phải tồn tại quyết định kháng nghị hoặc đề nghị xem xét theo thủ tục tái thẩm dựa trên các căn cứ được quy định tại các điều tương ứng về tái thẩm. Sau khi xác định đúng căn cứ và thẩm quyền kháng nghị tái thẩm, việc tổ chức xem xét, mở phiên tòa hoặc phiên họp, trình tự xét đơn, cách tuyên và gửi quyết định… sẽ được dẫn chiếu sang các quy định về thủ tục giám đốc thẩm. Điều này yêu cầu người áp dụng phải kết hợp đọc điều luật về căn cứ tái thẩm và hệ thống điều luật về thủ tục giám đốc thẩm.

Phân biệt bản chất tái thẩm và giám đốc thẩm

Mặc dù Điều 357 dẫn chiếu về thủ tục giám đốc thẩm, bản chất tái thẩm và giám đốc thẩm vẫn khác nhau rõ rệt. Giám đốc thẩm xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực trên cơ sở phát hiện sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật hoặc vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, không gắn với tình tiết mới. Ngược lại, tái thẩm hướng vào việc xem xét lại vì xuất hiện tình tiết mới hoặc tình tiết bị bỏ sót, làm thay đổi cơ bản nội dung vụ án, mà trước đó chưa được biết khi xét xử. Người áp dụng cần tuyệt đối tránh suy diễn rằng hai thủ tục là một, hoặc căn cứ của giám đốc thẩm có thể dùng thay cho căn cứ tái thẩm.

Những nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một nhầm lẫn thường gặp là cho rằng Điều 357 làm mất đi sự khác biệt giữa hai loại thủ tục đặc biệt, dẫn đến việc lựa chọn sai loại thủ tục khi đề xuất kháng nghị. Thực chất, điều luật chỉ đồng nhất về thủ tục, không đồng nhất về căn cứ và mục đích xem xét lại. Lỗi thứ hai là chỉ viện dẫn Điều 357 khi áp dụng tái thẩm mà bỏ qua hệ thống quy định cụ thể về thủ tục giám đốc thẩm, khiến hồ sơ, đơn từ, trình tự tổ chức phiên tòa không đúng mẫu. Cũng có trường hợp hiểu nhầm rằng mọi kết luận, quyết định ở giám đốc thẩm đương nhiên áp dụng nguyên vẹn cho tái thẩm, trong khi hậu quả pháp lý từng loại thủ tục phải soi chiếu thêm các điều khác trong Bộ luật.

Lưu ý quan trọng khi vận dụng Điều 357

Khi áp dụng Điều 357, trước tiên cần xác định dứt khoát: vụ việc đang được xem xét theo tái thẩm hay giám đốc thẩm, từ đó đối chiếu đúng nhóm điều luật về căn cứ tương ứng. Tiếp theo, phải hệ thống lại toàn bộ quy định về thủ tục giám đốc thẩm: thẩm quyền, thành phần Hội đồng, cách hạn chế phạm vi xem xét, cách ban hành, công bố và gửi quyết định… để sử dụng như “bộ khung” cho tái thẩm. Cuối cùng, cần chú ý rằng đây là điều luật mang tính dẫn chiếu, nên việc áp dụng luôn gắn với các điều luật khác; không nên đọc Điều 357 một cách biệt lập rồi đưa ra kết luận về toàn bộ chế định tái thẩm.