Điều 330 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Bổ sung, xác minh tài liệu, chứng cứ trong thủ tục giám đốc thẩm

Ý nghĩa và mục đích của Điều 330

Điều 330 nhằm bảo đảm tính tối hậu chính xác của bản án, quyết định đã có hiệu lực nhưng vẫn bị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Quy định trao thêm cơ hội cung cấp, kiểm tra chứng cứ, song chỉ trong phạm vi chặt chẽ để tránh biến giám đốc thẩm thành một cấp xét xử lại toàn diện. Cách thiết kế điều khoản thể hiện định hướng dung hòa giữa yêu cầu ổn định pháp lý và yêu cầu sửa chữa sai lầm nghiêm trọng do việc đánh giá chứng cứ thiếu đầy đủ trước đó.

Phạm vi và điều kiện chứng cứ được bổ sung

Khoản 1 xác lập quyền cung cấp thêm tài liệu, chứng cứ nhưng giới hạn ở ba nhóm: chưa từng bị Tòa án sơ thẩm, phúc thẩm yêu cầu giao nộp; đã được yêu cầu nhưng không giao nộp vì lý do chính đáng; hoặc khách quan không thể biết được trong quá trình giải quyết vụ án trước đó. Những điều kiện này là “cửa lọc” quan trọng, ngăn việc cố ý giữ chứng cứ để dùng về sau ở giám đốc thẩm. Khi đánh giá, cơ quan có thẩm quyền kháng nghị thường xem xét kỹ tính hợp lý của “lý do chính đáng” và khả năng thực tế biết được chứng cứ trước đó.

Quyền yêu cầu và tự mình xác minh của người có thẩm quyền kháng nghị

Khoản 2 mở rộng thẩm quyền của người có thẩm quyền kháng nghị theo hướng chủ động: được yêu cầu người có đơn bổ sung chứng cứ, và được tự mình kiểm tra, xác minh chứng cứ cần thiết. Đây là điểm nhấn về vai trò “chủ động điều tra chứng cứ” ở giai đoạn xem xét đơn giám đốc thẩm, khác với vai trò thụ động chờ đương sự cung cấp. Việc xác minh có thể bao gồm đối chiếu hồ sơ, làm việc với cơ quan lưu giữ tài liệu, hoặc yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng cung cấp thêm hồ sơ liên quan để bảo đảm đánh giá khách quan.

Những nhầm lẫn thường gặp về bản chất Điều 330

Một nhầm lẫn phổ biến là coi Điều 330 như căn cứ cho mọi loại “chứng cứ mới” sau khi án có hiệu lực; thực tế, chỉ những chứng cứ thỏa mãn điều kiện nêu tại khoản 1 mới được xem xét. Giám đốc thẩm không phải là thủ tục bù đắp cho việc đương sự cố ý không cung cấp chứng cứ ở cấp dưới để “giữ” cho giai đoạn sau. Bên cạnh đó, việc bổ sung chứng cứ theo Điều 330 chỉ là một trong các căn cứ để xem xét kháng nghị, không đương nhiên dẫn tới kháng nghị hay sửa bản án nếu chứng cứ mới không làm thay đổi bản chất vụ việc.

Lưu ý thực tiễn khi vận dụng Điều 330

Về chiến lược tố tụng, người có đơn đề nghị giám đốc thẩm cần chuẩn bị giải trình rõ: lý do khách quan khiến chứng cứ không được giao nộp trước đây; thời điểm phát sinh hoặc phát hiện chứng cứ; và mối liên hệ trực tiếp giữa chứng cứ với căn cứ kháng nghị. Việc chỉ nộp thêm tài liệu mà không chứng minh các điều kiện trên thường không đủ thuyết phục để làm phát sinh kháng nghị. Ngoài ra, cơ quan có thẩm quyền kháng nghị có thể sử dụng quyền xác minh để kiểm tra độ tin cậy, nguồn gốc chứng cứ, nên việc chuẩn bị tài liệu phải bảo đảm tính hợp pháp, hợp lệ ngay từ đầu.