Điều 293 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Phạm vi xét xử phúc thẩm
Bình luận pháp lý về Điều 293 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015: phạm vi xét xử phúc thẩm, phần liên quan và lưu ý áp dụng.
Điều 293. Phạm vi xét xử phúc thẩm
Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét lại phần của bản án sơ thẩm, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị hoặc có liên quan đến việc xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị.
Trọng tâm của quy định
Điều 293 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đặt ra giới hạn xét xử phúc thẩm, theo đó Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét phần bản án sơ thẩm, quyết định sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị hoặc phần có liên quan đến việc giải quyết các nội dung kháng cáo, kháng nghị. Đây là cơ chế thể hiện rõ nguyên tắc phúc thẩm là cấp kiểm tra lại tính đúng đắn của phần bị yêu cầu xem xét, chứ không mặc nhiên “mở lại” toàn bộ vụ án.
Ý nghĩa áp dụng
Quy định này bảo đảm sự cân bằng giữa quyền tự định đoạt của đương sự trong giới hạn kháng cáo, kháng nghị và yêu cầu bảo đảm xét xử đúng pháp luật. Về thực tiễn, Tòa án phúc thẩm phải bám sát phạm vi được yêu cầu xem xét, tránh vượt quá nội dung kháng cáo, kháng nghị khi không có căn cứ liên quan. Đồng thời, nếu một phần khác của bản án có quan hệ chặt chẽ với phần bị kháng cáo, kháng nghị thì Tòa án vẫn được xem xét để bảo đảm việc giải quyết vụ án thống nhất, không mâu thuẫn.
Điều kiện để áp dụng
Để Điều 293 phát huy tác dụng, trước hết phải có kháng cáo hoặc kháng nghị hợp lệ đối với bản án, quyết định sơ thẩm. Tiếp theo, Tòa án cần xác định chính xác nội dung nào đã bị yêu cầu xem xét và nội dung nào chỉ là phần liên quan cần xử lý kèm theo. Nếu xác định sai phạm vi, phúc thẩm dễ rơi vào tình trạng hoặc bỏ sót nội dung cần kiểm tra, hoặc vượt quá giới hạn xét xử.
Những hiểu sai thường gặp
Hiểu sai phổ biến là cho rằng có kháng cáo thì Tòa án phúc thẩm được xét lại toàn bộ vụ án. Thực tế, việc xem xét toàn diện chỉ xảy ra trong phạm vi cần thiết để giải quyết nội dung đã bị kháng cáo, kháng nghị và phần liên quan trực tiếp. Một nhầm lẫn khác là đồng nhất “phần liên quan” với mọi nội dung trong hồ sơ; trên thực tế, chỉ những nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giải quyết kháng cáo, kháng nghị mới được đưa vào xem xét.
Lưu ý khi áp dụng
Khi nghiên cứu hồ sơ phúc thẩm, cần tách bạch rõ giữa phần bị kháng cáo, kháng nghị và phần liên quan. Đây là bước quan trọng để xác định đúng giới hạn tranh tụng, phạm vi đánh giá chứng cứ và phạm vi ra quyết định của Hội đồng xét xử. Trong thực tiễn, việc nêu rõ phạm vi xem xét ngay từ đầu giúp bảo đảm tính minh bạch của quá trình phúc thẩm và hạn chế nguy cơ bản án bị khiếu nại, hủy sửa do vượt quá thẩm quyền xem xét.