Điều 285 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Thụ lý vụ án để xét xử phúc thẩm

Ý nghĩa của việc thụ lý phúc thẩm

Thụ lý vụ án phúc thẩm là mốc thời gian xác định việc Tòa án cấp phúc thẩm chính thức tiếp nhận và xử lý kháng cáo, kháng nghị. Đây là căn cứ tính thời hạn giải quyết, phân công Hội đồng xét xử và thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng của đương sự ở giai đoạn phúc thẩm. Việc gắn thụ lý với sổ thụ lý cho thấy yêu cầu quản lý hồ sơ chặt chẽ, tránh thất lạc, chậm trễ, đồng thời tăng khả năng kiểm soát nội bộ và kiểm tra từ cơ quan khác.

Trọng tâm về nghĩa vụ thông báo

Điểm cốt lõi của Điều 285 là nghĩa vụ thông báo bằng văn bản trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý. Thông báo phải gửi cho các đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện và Viện kiểm sát cùng cấp, đồng thời đăng trên Cổng thông tin điện tử của Tòa án nếu có. Nghĩa vụ này bảo đảm quyền được biết về tình trạng pháp lý của vụ án, tạo điều kiện cho các bên chủ động chuẩn bị chứng cứ, lập luận, tham gia tố tụng và giúp Viện kiểm sát tổ chức kiểm sát hoạt động xét xử phúc thẩm.

Điều kiện kích hoạt áp dụng Điều 285

Điều 285 chỉ áp dụng khi đã có kháng cáo, kháng nghị hợp lệ được chuyển đến Tòa án cấp phúc thẩm cùng với hồ sơ vụ án và tài liệu, chứng cứ liên quan. Tòa án cấp phúc thẩm phải kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ trước khi vào sổ thụ lý; trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc không đúng thẩm quyền thì việc thụ lý phúc thẩm không được thực hiện theo Điều 285 mà phải xử lý theo các quy định tương ứng về trả hồ sơ, chuyển thẩm quyền hoặc không chấp nhận kháng cáo, kháng nghị.

Thành lập Hội đồng xét xử phúc thẩm

Sau khi thụ lý, Chánh án Tòa án cấp phúc thẩm có trách nhiệm thành lập Hội đồng xét xử phúc thẩm và phân công một Thẩm phán làm chủ tọa phiên tòa. Quy định này bảo đảm tính độc lập của Hội đồng xét xử so với bộ phận hành chính – văn phòng và xác định rõ trách nhiệm cá nhân của Thẩm phán chủ tọa trong việc điều hành phiên tòa, chuẩn bị xét xử và soạn thảo bản án, quyết định phúc thẩm.

Nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là coi thời điểm nhận hồ sơ tại Tòa án phúc thẩm là thời điểm bắt đầu tính mọi thời hạn liên quan, trong khi pháp luật lấy mốc là ngày thụ lý ghi trong sổ thụ lý. Ngoài ra, một số thực tiễn chỉ chú trọng thông báo cho người kháng cáo, kháng nghị mà bỏ sót các đương sự khác hoặc cơ quan, tổ chức khởi kiện, làm ảnh hưởng quyền được thông tin và chuẩn bị của họ. Việc không công khai thông báo trên Cổng thông tin điện tử khi Tòa án có hệ thống này cũng là cách hiểu và áp dụng chưa đúng tinh thần minh bạch của Điều 285.

Lưu ý khi áp dụng trong từng vụ án

Khi đánh giá tính hợp pháp của thủ tục phúc thẩm, cần kiểm tra đầy đủ: ngày nhận hồ sơ, ngày vào sổ thụ lý, ngày ban hành và gửi thông báo thụ lý, đối tượng được thông báo, hình thức và nội dung thông báo. Nếu Tòa án chậm trễ hoặc bỏ sót thông báo cho chủ thể có liên quan, điều đó không làm vô hiệu việc thụ lý nhưng có thể là căn cứ xem xét vi phạm thủ tục tố tụng, ảnh hưởng quyền lợi của đương sự và trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu có hậu quả. Luật sư, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cần lưu ý sử dụng các sai sót tố tụng này như một luận điểm trong yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích cho thân chủ.