Điều 270 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Tính chất của xét xử phúc thẩm
Bình luận pháp lý Điều 270 BLTTHS 2015, làm rõ tính chất xét xử phúc thẩm và phạm vi xét xử lại vụ án.
Điều 270. Tính chất của xét xử phúc thẩm
Xét xử phúc thẩm là việc Tòa án cấp phúc thẩm trực tiếp xét xử lại vụ án mà bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị.
Bản chất của xét xử phúc thẩm
Điều 270 khẳng định xét xử phúc thẩm là xét xử lại vụ án, không chỉ là xem xét trên hồ sơ hay rà soát thủ tục. Tòa án cấp phúc thẩm trực tiếp đánh giá lại chứng cứ, diễn biến vụ án, lập luận pháp lý của cấp sơ thẩm trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị. Bản chất này cho thấy phúc thẩm là một cấp xét xử độc lập, có quyền đưa ra phán quyết mới thay thế bản án sơ thẩm.
Thời điểm và điều kiện "kích hoạt" phúc thẩm
Điều luật chỉ đặt nền tảng, nhưng ngầm chứa hai điều kiện cơ bản để xét xử phúc thẩm phát sinh: thứ nhất, phải có bản án hoặc quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật; thứ hai, bản án hoặc quyết định đó phải bị kháng cáo hoặc kháng nghị
Phạm vi xét xử lại và giới hạn phúc thẩm
Tuy dùng thuật ngữ "xét xử lại vụ án", Điều 270 cần được hiểu trong mối liên hệ với quy định về phạm vi xét xử phúc thẩm: Tòa án cấp phúc thẩm không mặc nhiên xét xử toàn bộ vụ án, mà chủ yếu trong phạm vi các nội dung bị kháng cáo, kháng nghị và các vấn đề liên quan mật thiết. Vì vậy, không phải mọi phần của bản án sơ thẩm đều được xem xét lại, nếu họ không kháng cáo đúng thời hạn hoặc Viện kiểm sát không kháng nghị.
Những nhầm lẫn thường gặp về tính chất phúc thẩm
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng phúc thẩm chỉ là "xem xét lại cho phải lẽ" trên cơ sở hồ sơ, không thu thập thêm chứng cứ và không thay đổi được phán quyết sơ thẩm. Thực tế, Tòa án cấp phúc thẩm có thể xác minh, bổ sung chứng cứ, thay đổi tội danh, mức hình phạt, áp dụng hoặc loại bỏ biện pháp tư pháp, cũng như hủy bản án sơ thẩm để điều tra hoặc xét xử lại. Một nhầm lẫn khác là coi phúc thẩm như "cấp trên của sơ thẩm" theo nghĩa hành chính; trong tố tụng, phúc thẩm là một cấp xét xử có chức năng kiểm tra, sửa chữa và bảo đảm tính đúng đắn của bản án trước khi có hiệu lực.
Lưu ý khi áp dụng Điều 270 trong thực tiễn
Khi áp dụng Điều 270, cần lưu ý đây chỉ là điều luật xác định tính chất chung, phải kết hợp với các điều về quyền kháng cáo, kháng nghị, thời hạn, phạm vi xét xử và thẩm quyền của Tòa án phúc thẩm. Người tham gia tố tụng cần hiểu rằng cơ hội bảo vệ quyền lợi ở cấp phúc thẩm phụ thuộc vào việc thực hiện đúng và đủ quyền kháng cáo, kháng nghị. Trong thực tiễn hành nghề, luật sư cần phân tích rõ điểm sai sót trọng yếu của bản án sơ thẩm để phúc thẩm thực sự trở thành lần xét xử lại có giá trị, chứ không chỉ là thủ tục hình thức.