Điều 268 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Sửa chữa, bổ sung bản án

Mục đích và ý nghĩa của Điều 268

Điều 268 nhằm bảo đảm tính ổn định và tính chung thẩm của bản án sau khi tuyên, tránh tình trạng thay đổi nội dung xét xử ngoài thủ tục luật định. Khi bản án đã tuyên, nội dung quyết định về quyền, nghĩa vụ của các bên không được sửa đổi tùy tiện mà chỉ có thể thay đổi thông qua các thủ tục tố tụng khác như kháng cáo, kháng nghị, giám đốc thẩm, tái thẩm. Đồng thời, quy định vẫn cho phép chỉnh sửa những sai sót kỹ thuật, đảm bảo bản án chính xác, khả thi khi thi hành.

Phạm vi sửa chữa, bổ sung – ranh giới rất hẹp

Trọng tâm của Điều 268 là giới hạn phạm vi sửa chữa, bổ sung chỉ trong các lỗi “rõ ràng” về chính tả, số liệu do nhầm lẫn hoặc lỗi tính toán. Đây là những sai sót mang tính hình thức, kỹ thuật, không làm thay đổi bản chất nội dung xét xử và không tạo ra quyền, nghĩa vụ mới cho đương sự. Nếu việc “sửa” dẫn tới thay đổi số tiền phải thanh toán, phạm vi nghĩa vụ, tư cách chủ thể… theo hướng khác với nội dung đã được Hội đồng xét xử biểu quyết và tuyên thì không còn là sửa chữa theo Điều 268 mà thuộc thẩm quyền của các thủ tục tố tụng khác.

Điều kiện làm phát sinh việc sửa chữa, bổ sung

Để “kích hoạt” Điều 268, cần hội đủ một số yếu tố cơ bản. Thứ nhất, bản án đã được tuyên xong, tức là Hội đồng xét xử đã kết thúc phần tuyên án tại phiên tòa. Thứ hai, phải phát hiện lỗi rõ ràng về chính tả, về số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán sai, chứ không phải tranh chấp về nội dung đánh giá chứng cứ hay áp dụng pháp luật. Thứ ba, việc sửa chữa, bổ sung phải được thực hiện bằng quyết định sửa chữa, bổ sung bản án do Thẩm phán chủ tọa phối hợp với các Hội thẩm là thành viên Hội đồng xét xử đã tuyên bản án ban hành, không phải qua một văn bản nội bộ hay bút phê đơn giản.

Thẩm quyền và thủ tục thực hiện

Thẩm quyền sửa chữa, bổ sung bản án theo Điều 268 được giao chủ yếu cho Thẩm phán và các Hội thẩm đã tham gia Hội đồng xét xử vụ án đó. Điều này bảo đảm sự thống nhất giữa ý chí đã được biểu quyết khi tuyên án và việc sửa chữa kỹ thuật. Trường hợp Thẩm phán đã xét xử không còn công tác tại Tòa án đã ra bản án, Chánh án Tòa án này được trao quyền thực hiện việc sửa chữa, bổ sung nhằm tránh ách tắc khi cần khắc phục sai sót kỹ thuật. Quyết định sửa chữa, bổ sung phải được gửi ngay cho đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện, Viện kiểm sát cùng cấp và cơ quan thi hành án dân sự (nếu bản án đã gửi cơ quan thi hành án), bảo đảm tính minh bạch và kịp thời trong thi hành án.

Những nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một hiểu sai phổ biến là coi Điều 268 như công cụ để “chỉnh” lại nội dung bản án sau khi nhận thấy việc đánh giá chứng cứ hoặc áp dụng pháp luật chưa hợp lý. Đây là quan niệm trái với bản chất của điều luật, bởi sửa chữa, bổ sung theo Điều 268 chỉ dành cho lỗi kỹ thuật, không phải kênh “đi đường tắt” thay cho kháng cáo, kháng nghị. Một nhầm lẫn khác là sử dụng quyết định sửa chữa, bổ sung để “lấp chỗ trống” đối với những vấn đề mà Hội đồng xét xử chưa hề xem xét, chưa tuyên trong phiên tòa; việc này dễ dẫn tới thay đổi, mở rộng phạm vi xét xử ngoài khuôn khổ đã tuyên, xâm phạm quyền kháng cáo của đương sự.

Lưu ý khi áp dụng trong tình huống cụ thể

Khi phát hiện sai sót, cần phân biệt lỗi kỹ thuật với sai lầm nội dung. Nếu là lỗi đánh máy, viết nhầm tên, trùng lặp chữ hoặc nhầm số liệu so với phần nhận định và nội dung biểu quyết, mới thuộc phạm vi Điều 268. Ngược lại, nếu nhận thấy số tiền, nghĩa vụ, căn cứ pháp lý đã tuyên không đúng với yêu cầu, chứng cứ hoặc quy định pháp luật, đó là vấn đề nội dung và phải xử lý qua thủ tục kháng cáo, kháng nghị. Đương sự, luật sư nên kiểm tra kỹ bản án ngay sau khi nhận, kịp thời kiến nghị Tòa án xem xét sửa chữa, bổ sung trong phạm vi Điều 268 để tránh khó khăn, tranh chấp khi thi hành án.