Điều 232 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Sự có mặt của Kiểm sát viên

Vị trí của Kiểm sát viên và tính liên tục của phiên tòa

Điều 232 phản ánh yêu cầu cân bằng giữa việc bảo đảm chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động xét xử và nguyên tắc xét xử liên tục, không để vụ án bị kéo dài không cần thiết. Việc quy định Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử khi Kiểm sát viên vắng mặt cho thấy trọng tâm nằm ở việc bảo vệ quyền, lợi ích của bị cáo và các bên liên quan thông qua việc không trì hoãn phiên tòa chỉ vì lý do tổ chức, nhân sự. Đây cũng là cách giảm nguy cơ lạm dụng việc vắng mặt Kiểm sát viên để yêu cầu hoãn, gây ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết vụ án.

Điều kiện “kích hoạt” Kiểm sát viên dự khuyết

Khoản 2 Điều 232 chỉ phát huy tác dụng khi có đủ hai yếu tố: có Kiểm sát viên dự khuyết được phân công trước và người này phải có mặt tại phiên tòa từ đầu. Quy định này bảo đảm rằng Kiểm sát viên dự khuyết nắm bắt toàn bộ diễn biến phiên tòa, tránh tình trạng tham gia nửa chừng, dẫn đến đánh giá chứng cứ, lời khai bị thiếu toàn diện. Trường hợp không có Kiểm sát viên dự khuyết hoặc dự khuyết không tham dự từ đầu, nếu Kiểm sát viên chính bị thay đổi hoặc không thể tiếp tục tham gia thì vẫn cần xem xét trên cơ sở các quy định khác về hoãn phiên tòa và bảo đảm quyền bào chữa, quyền tranh tụng.

Những cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng thiếu Kiểm sát viên đồng nghĩa với việc phiên tòa bắt buộc phải hoãn; Điều 232 cho phép Hội đồng xét xử tiếp tục phiên tòa, không mặc nhiên coi vắng mặt Kiểm sát viên là lý do hoãn. Cũng có quan điểm hiểu sai rằng Kiểm sát viên dự khuyết có thể vào thay ở bất kỳ thời điểm nào của phiên tòa, miễn là được phân công; tuy nhiên, Điều 232 yêu cầu họ phải tham dự từ đầu phiên tòa, đây là điều kiện có tính bắt buộc. Ngoài ra, cần tránh xem Kiểm sát viên dự khuyết chỉ là “hình thức”, bởi thực tế họ giữ vai trò dự phòng, bảo đảm tính liên tục và khách quan của việc thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử nếu Kiểm sát viên chính buộc phải thay đổi.

Lưu ý thực tiễn khi áp dụng Điều 232

Trong thực tiễn, khi Kiểm sát viên vắng mặt, Hội đồng xét xử cần đánh giá cụ thể tác động tới quyền tranh tụng và tính khách quan của quá trình xét xử, nhất là trong các vụ án phức tạp, nhạy cảm. Việc Viện kiểm sát chủ động phân công Kiểm sát viên dự khuyết đối với những vụ án có khả năng kéo dài hoặc có nguy cơ thay đổi Kiểm sát viên là biện pháp tổ chức hợp lý, giúp tránh gián đoạn phiên tòa. Luật sư, bị cáo và các bên tiến hành tố tụng cần nhận thức đúng rằng việc phiên tòa vẫn diễn ra khi vắng Kiểm sát viên là phù hợp với quy định pháp luật, nhưng đồng thời có thể là căn cứ để xem xét, đánh giá về bảo đảm quyền tranh tụng và chất lượng thực hành quyền công tố trong từng vụ án cụ thể.