Điều 229 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Sự có mặt của người làm chứng
Bình luận Điều 229 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về sự có mặt của người làm chứng, điều kiện hoãn phiên tòa và dẫn giải.
Điều 229. Sự có mặt của người làm chứng
1. Người làm chứng có nghĩa vụ tham gia phiên tòa theo giấy triệu tập của Tòa án.
2. Trường hợp người làm chứng vắng mặt thì Hội đồng xét xử quyết định vẫn tiến hành xét xử hoặc hoãn phiên tòa.
Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử trong trường hợp người làm chứng vắng mặt nhưng trước đó họ đã có lời khai trực tiếp với Tòa án hoặc gửi lời khai cho Tòa án. Chủ toạ phiên tòa công bố lời khai đó.
Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa nếu việc vắng mặt của người làm chứng tại phiên tòa gây khó khăn, ảnh hưởng đến việc giải quyết khách quan, toàn diện vụ án.
3. Người làm chứng vắng mặt tại phiên tòa không có lý do chính đáng và việc vắng mặt của họ gây cản trở cho việc xét xử thì có thể bị dẫn giải đến phiên tòa theo quyết định của Hội đồng xét xử, trừ trường hợp người làm chứng là người chưa thành niên.
Ý nghĩa của quy định
Điều 229 cho thấy người làm chứng không chỉ là nguồn cung cấp thông tin mà còn là chủ thể có nghĩa vụ tố tụng trong việc hỗ trợ Tòa án làm rõ vụ án. Quy định này đặt trọng tâm vào hiệu quả xét xử: Tòa án không phụ thuộc tuyệt đối vào sự có mặt của người làm chứng nếu đã có lời khai hợp lệ trong hồ sơ. Đồng thời, điều luật vẫn bảo lưu khả năng hoãn phiên tòa khi việc thiếu vắng đó làm suy giảm tính khách quan, đầy đủ của việc xét xử.
Điều kiện để áp dụng
Điều 229 chỉ được kích hoạt khi người làm chứng đã được triệu tập hợp lệ nhưng không có mặt tại phiên tòa. Từ đó, Hội đồng xét xử phải đánh giá hai yếu tố cốt lõi: đã có lời khai trước đó của người làm chứng hay chưa, và việc vắng mặt có gây khó khăn cho việc giải quyết vụ án hay không. Đây là điểm mấu chốt để phân biệt giữa trường hợp có thể tiếp tục xét xử và trường hợp phải hoãn phiên tòa.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Nếu người làm chứng đã khai trực tiếp với Tòa án hoặc đã gửi lời khai cho Tòa án, Hội đồng xét xử vẫn có thể tiếp tục xét xử và Chủ tọa phiên tòa công bố lời khai đó. Cách xử lý này nhằm tránh kéo dài tố tụng một cách không cần thiết khi chứng cứ lời khai đã được ghi nhận hợp lệ. Ngược lại, nếu sự vắng mặt làm ảnh hưởng đến việc xác minh tình tiết quan trọng, Hội đồng xét xử phải hoãn phiên tòa để bảo đảm việc xét xử khách quan, toàn diện.
Những hiểu sai thường gặp
Không nên hiểu rằng cứ người làm chứng vắng mặt là bắt buộc hoãn phiên tòa. Cũng không nên coi lời khai vắng mặt đương nhiên có giá trị như nhau trong mọi trường hợp; giá trị của nó còn phụ thuộc vào tính đầy đủ, tính kiểm tra đối chiếu và mức độ cần thiết của việc đối chất trực tiếp tại phiên tòa. Một nhầm lẫn khác là cho rằng Tòa án luôn phải chờ đủ tất cả người làm chứng, trong khi điều luật trao cho Hội đồng xét xử quyền đánh giá theo yêu cầu thực tế của vụ án.
Lưu ý thực tiễn
Trường hợp người làm chứng vắng mặt không có lý do chính đáng và việc vắng mặt gây cản trở cho việc xét xử, Hội đồng xét xử có thể ra quyết định dẫn giải, trừ người làm chứng là người chưa thành niên. Đây là cơ chế bảo đảm kỷ luật tố tụng, nhưng chỉ áp dụng khi có căn cứ rõ về sự cần thiết và mức độ ảnh hưởng đến tiến trình xét xử. Vì vậy, khi nghiên cứu điều luật này, cần đặt trọng tâm vào hai trục: tính cần thiết của sự có mặt và tác động thực tế của việc vắng mặt đối với việc giải quyết vụ án.