Điều 206 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Những vụ án dân sự không được hòa giải

Mục đích và ý nghĩa của việc cấm hòa giải

Điều 206 đặt ra ngoại lệ đối với nguyên tắc khuyến khích hòa giải trong tố tụng dân sự, nhằm bảo vệ lợi ích công và trật tự công. Với các tranh chấp liên quan tài sản Nhà nước, việc hòa giải theo ý chí các bên có nguy cơ làm thất thoát tài sản công hoặc che giấu sai phạm. Đối với giao dịch vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội, nếu cho hòa giải sẽ gián tiếp thừa nhận, hợp thức hóa hành vi trái pháp luật, đi ngược yêu cầu phòng ngừa và răn đe.

Nhóm vụ án liên quan tài sản Nhà nước

Khoản 1 tập trung vào yêu cầu bồi thường thiệt hại đối với tài sản Nhà nước, dù người gây thiệt hại là cá nhân hay tổ chức. Bản chất tranh chấp ở đây không chỉ là lợi ích riêng giữa các bên mà còn là trách nhiệm quản lý, bảo vệ tài sản công. Tòa án phải giải quyết bằng bản án, quyết định dựa trên chứng cứ, pháp luật; không được để các bên tự thỏa thuận mức bồi thường theo hướng giảm nhẹ trách nhiệm, xóa nhòa hậu quả. Như vậy, nhà làm luật ưu tiên minh bạch, trách nhiệm và phòng, chống tham nhũng, lãng phí hơn là thỏa thuận nhanh chóng.

Nhóm vụ án từ giao dịch vi phạm điều cấm hoặc trái đạo đức xã hội

Khoản 2 hướng tới các vụ án phát sinh từ giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội, liên hệ chặt chẽ với Điều 117, 123, 124 Bộ luật Dân sự 2015. Điều cấm của luật là những quy định không được thực hiện, còn trái đạo đức xã hội là những hành vi bị cộng đồng lên án, xâm hại chuẩn mực đạo đức chung. Nếu cho phép hòa giải trong các trường hợp này, thỏa thuận giữa các bên sẽ mâu thuẫn với chính yêu cầu vô hiệu hóa, loại trừ hiệu lực của giao dịch trái pháp luật. Do đó, Tòa án phải tuyên vô hiệu, xử lý hậu quả theo luật, không áp dụng cơ chế hòa giải để “thương lượng lại” nội dung giao dịch.

Điều kiện để áp dụng Điều 206

Để kích hoạt hạn chế hòa giải theo Điều 206, cần xác định rõ tính chất đối tượng và căn cứ pháp lý về vi phạm. Với tài sản Nhà nước, phải chứng minh tài sản bị thiệt hại thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện, hoặc thuộc tài sản công theo luật về quản lý, sử dụng tài sản công. Với giao dịch dân sự, phải có căn cứ xác định giao dịch vi phạm điều cấm hoặc trái đạo đức xã hội, chứ không chỉ là tranh chấp thông thường về quyền, nghĩa vụ. Khi điều kiện này được xác lập, Tòa án không được tổ chức hòa giải, không công nhận bất kỳ thỏa thuận nào của đương sự về nội dung tranh chấp trong phạm vi này.

Nhầm lẫn thường gặp và lưu ý thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng mọi tranh chấp liên quan đến tài sản Nhà nước đều không được hòa giải. Trên thực tế, chỉ những yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại do gây thiệt hại tài sản Nhà nước mới thuộc phạm vi Điều 206; các tranh chấp khác có thể vẫn hòa giải nếu pháp luật không cấm. Nhầm lẫn thứ hai là coi mọi giao dịch “bất lợi” là trái đạo đức xã hội; trong khi pháp luật chỉ loại trừ những giao dịch xâm hại nghiêm trọng chuẩn mực đạo đức chung. Khi áp dụng Điều 206, Tòa án cần giải thích rõ cho đương sự lý do không được hòa giải, tránh hiểu lầm rằng bị hạn chế quyền tự định đoạt một cách tùy tiện, đồng thời bảo đảm ghi nhận đầy đủ trong biên bản, quyết định tố tụng để minh bạch quá trình giải quyết.