Điều 168 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Chi phí cho người phiên dịch, luật sư

Ý nghĩa điều luật

Điều 168 xác lập nguyên tắc phân bổ chi phí đối với hai dịch vụ hỗ trợ tố tụng quan trọng là người phiên dịch và luật sư. Nhà làm luật không coi đây là chi phí mặc nhiên do Nhà nước gánh chịu, mà gắn trách nhiệm thanh toán với chủ thể có nhu cầu sử dụng dịch vụ. Cách thiết kế này phản ánh nguyên tắc tự định đoạt trong tố tụng dân sự: ai chủ động yêu cầu thì người đó chịu chi phí, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định riêng.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Đối với chi phí cho người phiên dịch, căn cứ phát sinh là sự tham gia của phiên dịch trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự và có thỏa thuận về mức chi theo luật hoặc theo thỏa thuận của đương sự với người phiên dịch. Đối với chi phí cho luật sư, khoản tiền phải trả được xác định theo thỏa thuận giữa đương sự và luật sư trong phạm vi quy định của tổ chức hành nghề luật sư và pháp luật. Điều luật không ấn định một mức cố định, mà trao quyền thỏa thuận cho các bên trong khuôn khổ pháp luật chuyên ngành.

Nguyên tắc phân bổ mặc định là người có yêu cầu chịu chi phí cho người phiên dịch, luật sư. Tuy nhiên, các bên đương sự có thể thỏa thuận khác về việc thanh toán, và thỏa thuận này có giá trị điều chỉnh trách nhiệm chi phí nếu không trái quy định pháp luật. Đây là điểm quan trọng vì nhiều người thường nhầm rằng cứ thuê luật sư hoặc phiên dịch thì đối phương phải hoàn trả; thực tế, điều luật chỉ ghi nhận nghĩa vụ thanh toán theo yêu cầu và theo thỏa thuận.

Trường hợp Tòa án yêu cầu phiên dịch

Khi Tòa án yêu cầu người phiên dịch, chi phí phiên dịch không còn do đương sự yêu cầu chịu mà do Tòa án trả. Quy định này nhằm bảo đảm hoạt động tố tụng diễn ra đúng đắn trong các trường hợp Tòa án cần phiên dịch để làm rõ nội dung vụ việc, bảo vệ quyền trình bày và quyền được hiểu nội dung tố tụng của đương sự. Đây là ngoại lệ đáng chú ý, thể hiện trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc bảo đảm điều kiện xử lý vụ án khách quan, công bằng.

Hiểu đúng để tránh nhầm lẫn

Điều 168 không phải là quy định về án phí hay lệ phí Tòa án, mà là quy định riêng về chi phí cho dịch vụ hỗ trợ tố tụng. Cũng không nên đồng nhất chi phí luật sư với chi phí tố tụng được Tòa án buộc bên thua kiện thanh toán trong mọi trường hợp, vì Bộ luật Tố tụng dân sự không mặc nhiên chuyển toàn bộ phí luật sư sang phía đối phương chỉ dựa trên kết quả thắng thua. Khi áp dụng, cần xác định rõ: ai yêu cầu dịch vụ, có thỏa thuận về chi phí hay không, và có thuộc trường hợp Tòa án chủ động yêu cầu phiên dịch hay không.

Trong thực tiễn, điểm mấu chốt của điều luật nằm ở việc chứng minh nhu cầu sử dụng dịch vụ và căn cứ thỏa thuận thanh toán. Nếu không làm rõ được yêu cầu hoặc thỏa thuận, việc xác định trách nhiệm chịu chi phí dễ phát sinh tranh chấp. Vì vậy, đương sự và người bảo vệ quyền lợi hợp pháp cần lưu giữ hợp đồng dịch vụ pháp lý, thỏa thuận thù lao, và các tài liệu thể hiện việc Tòa án hoặc đương sự yêu cầu phiên dịch để phục vụ việc phân bổ chi phí đúng quy định.