Điều 162 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Xử lý tiền tạm ứng chi phí giám định đã nộp

Ý nghĩa và mục đích của quy định về tiền tạm ứng giám định

Điều 162 nhằm bảo đảm nguyên tắc công bằng về chi phí tố tụng

Trọng tâm cần nắm khi áp dụng Điều 162

Thứ nhất, Điều 162 chỉ điều chỉnh giai đoạn xử lý sau khi có kết quả giám định và quyết định của Tòa án về người chịu chi phí giám định, không điều chỉnh việc ai phải nộp tạm ứng ban đầu. Thứ hai, quy định tách bạch hai tình huống: trường hợp người nộp tạm ứng không phải chịu chi phí giám định và trường hợp người nộp tạm ứng phải chịu chi phí giám định. Thứ ba, mọi việc hoàn trả, thu thêm hoặc trả lại phần thừa đều phải được thực hiện theo quyết định của Tòa án, tránh thỏa thuận tự phát gây mâu thuẫn với bản án, quyết định.

Điều kiện làm phát sinh áp dụng Điều 162

Để Điều 162 được áp dụng, cần hội đủ một số yếu tố cơ bản. Một là, đã có việc nộp tiền tạm ứng chi phí giám định theo yêu cầu của Tòa án hoặc theo thỏa thuận phù hợp với pháp luật. Hai là, đã phát sinh chi phí giám định thực tế từ tổ chức giám định, có căn cứ tính toán rõ ràng. Ba là, Tòa án đã xác định và ghi nhận trong bản án, quyết định hoặc văn bản tố tụng riêng người phải chịu chi phí giám định. Chỉ khi có xác định này, nghĩa vụ hoàn trả, nộp thêm hay nhận lại phần thừa mới có cơ sở thực hiện.

Phân tích hai trường hợp xử lý tiền tạm ứng

Trường hợp người nộp tạm ứng không phải chịu chi phí giám định

Khi người nộp tạm ứng không phải là người chịu chi phí giám định theo quyết định của Tòa án, Điều 162 buộc người phải chịu chi phí giám định phải hoàn trả khoản tạm ứng cho người đã nộp. Đây là cơ chế hoàn trả mang tính bắt buộc, bảo vệ bên đã ứng tiền để phục vụ hoạt động giám định nhưng không phải chịu chi phí về mặt pháp lý. Tòa án cần thể hiện rõ nội dung này trong quyết định để làm căn cứ thi hành án, tránh phải khởi kiện dân sự riêng về hoàn trả khoản tạm ứng.

Trường hợp người nộp tạm ứng chính là người chịu chi phí giám định

Khi người nộp tạm ứng cũng là người phải chịu chi phí giám định, Điều 162 quy định cơ chế quyết toán theo chi phí thực tế. Nếu số tiền tạm ứng chưa đủ so với chi phí giám định thực tế, người này có nghĩa vụ nộp thêm phần còn thiếu theo yêu cầu và quyết định của Tòa án. Ngược lại, nếu số tiền tạm ứng nhiều hơn chi phí giám định thực tế, họ được Tòa án quyết định trả lại phần tiền thừa. Cơ chế này bảo đảm chi phí giám định được thanh toán đúng, đủ, nhưng không vượt quá mức thực tế.

Những nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng ai nộp tạm ứng thì đương nhiên phải chịu chi phí giám định. Điều 162 khẳng định việc chịu chi phí phụ thuộc vào quyết định của Tòa án, không phụ thuộc vào hành vi nộp tạm ứng ban đầu. Nhầm lẫn thứ hai là coi việc hoàn trả tiền tạm ứng chỉ là quan hệ dân sự thuần túy giữa các bên, không gắn với thủ tục tố tụng. Thực tế, việc hoàn trả, nộp thêm hoặc trả lại phần thừa là một phần của nghĩa vụ thi hành án theo bản án, quyết định; bỏ qua bước này có thể dẫn đến thi hành án không đầy đủ. Ngoài ra, một số bên lầm tưởng tổ chức giám định phải trực tiếp hoàn trả khoản tạm ứng, trong khi điều luật chỉ điều chỉnh quan hệ giữa các đương sự theo quyết định của Tòa án.

Lưu ý quan trọng khi áp dụng vào vụ việc cụ thể

Thứ nhất, khi đề nghị trưng cầu giám định, các bên nên lưu ý ghi nhận rõ ai là người nộp tạm ứng và cách thức nộp để sau này dễ xác định đối tượng được hoàn trả khi Tòa án phân định nghĩa vụ chịu chi phí. Thứ hai, luật sư và đương sự cần chú ý yêu cầu Tòa án thể hiện rõ trong quyết định phần xử lý tiền tạm ứng, tránh để nội dung này bị bỏ quên, gây khó khăn ở giai đoạn thi hành án. Thứ ba, trong trường hợp chi phí giám định thực tế phát sinh khác biệt lớn so với khoản tạm ứng, cần kịp thời cung cấp chứng từ, hóa đơn hợp lệ cho Tòa án để bảo đảm việc quyết toán, thu thêm hoặc trả lại tiền thừa diễn ra chính xác, minh bạch. Cuối cùng, khi bên phải hoàn trả tiền tạm ứng không tự nguyện thực hiện, người đã nộp tạm ứng có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án tổ chức thi hành theo đúng nội dung bản án, quyết định.