Điều 159 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Tiền tạm ứng chi phí giám định, chi phí giám định

Ý nghĩa của việc tách bạch tiền tạm ứng và chi phí giám định

Điều 159 nhấn mạnh hai khái niệm độc lập: tiền tạm ứng chi phí giám định và chi phí giám định. Việc tách bạch này giúp xác định rõ thời điểm, mục đích và mức tiền liên quan đến hoạt động giám định. Tiền tạm ứng là khoản dự kiến ban đầu để đảm bảo việc giám định được tiến hành, còn chi phí giám định là kết quả tính toán thực tế và hợp lý sau khi giám định. Cách tiếp cận này giảm tranh cãi về chênh lệch giữa số tạm ứng và chi phí cuối cùng.

Trọng tâm: Cơ sở xác định tiền tạm ứng và chi phí giám định

Tiền tạm ứng chi phí giám định được xác định trên cơ sở số tiền người giám định tạm tính để thực hiện giám định theo quyết định của Tòa án hoặc yêu cầu của đương sự. Điểm mấu chốt là: Tòa án không tự đặt ra mức tạm ứng, mà dựa vào đề nghị của tổ chức, cá nhân giám định. Ngược lại, chi phí giám định phải là số tiền cần thiết và hợp lý, được tính theo quy định pháp luật, bảo đảm không vượt quá khung chi phí hoặc bảng giá, định mức do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Điều kiện “kích hoạt” nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng

Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí giám định gắn với hai tình huống: giám định theo quyết định của Tòa án và giám định theo yêu cầu của đương sự. Khi có quyết định trưng cầu hoặc chấp nhận yêu cầu giám định, Tòa án sẽ thông báo cho đương sự có nghĩa vụ ứng trước, căn cứ vào mức tạm tính của người giám định. Nếu đương sự không nộp tiền tạm ứng trong thời hạn, hậu quả thường là việc giám định không được thực hiện, ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ chứng minh của họ.

Các nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là coi tiền tạm ứng chi phí giám định chính là chi phí giám định cuối cùng. Trên thực tế, tiền tạm ứng chỉ mang tính tạm thời; sau khi có kết quả giám định, chi phí thực tế có thể cao hơn hoặc thấp hơn khoản tạm ứng. Nhầm lẫn thứ hai là cho rằng bên thua kiện luôn phải nộp tiền tạm ứng ngay từ đầu. Điều luật chỉ xác định khái niệm, còn việc ai phải ứng trước, ai chịu chi phí cuối cùng phụ thuộc vào các quy định khác về nghĩa vụ chứng minh và phân bổ chi phí tố tụng.

Lưu ý khi áp dụng trong vụ việc cụ thể

Khi đề nghị giám định, đương sự cần lưu ý yêu cầu Tòa án hoặc người giám định thông tin rõ nội dung giám định, dự toán chi tiết để tránh phát sinh chi phí bất hợp lý. Tòa án cần kiểm tra việc tính chi phí giám định có phù hợp quy định pháp luật, bảng giá, mức thu do cơ quan có thẩm quyền ban hành hay không. Sau khi hoàn thành giám định, các bên và Tòa án phải đối chiếu giữa tiền tạm ứng và chi phí giám định thực tế để xử lý khoản chênh lệch, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong phân bổ chi phí.