Điều 156 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ

Ý nghĩa và mục đích của nghĩa vụ nộp tạm ứng chi phí

Điều 156 đặt ra cơ chế tài chính nhằm kiểm soát việc sử dụng biện pháp xem xét, thẩm định tại chỗ, bảo đảm hoạt động này chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết và có trách nhiệm về chi phí. Việc yêu cầu nộp tiền tạm ứng giúp Tòa án cân đối giữa nhu cầu chứng minh của đương sự và nguồn lực của cơ quan tiến hành tố tụng. Đồng thời, quy định này góp phần hạn chế tình trạng lạm dụng yêu cầu xem xét, thẩm định tại chỗ chỉ để kéo dài thời gian hoặc gây khó khăn cho bên còn lại.

Chủ thể phải nộp tạm ứng và logic lập luận

Khoản 1 tập trung vào người chủ động yêu cầu Tòa án xem xét, thẩm định tại chỗ, gắn nghĩa vụ nộp tạm ứng trực tiếp với sáng kiến chứng minh của họ. Khoản 2 mở rộng sang trường hợp Tòa án tự đánh giá thấy cần thiết, nhưng xác định cụ thể các chủ thể phải nộp tạm ứng gồm: nguyên đơn, người yêu cầu giải quyết việc dân sự, người kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm. Cách thiết kế này phản ánh quan điểm: bên khởi xướng quá trình tố tụng hoặc kháng cáo phải chịu trách nhiệm ban đầu về chi phí cần thiết để làm sáng tỏ yêu cầu của mình.

Điều kiện “kích hoạt” nghĩa vụ nộp tạm ứng

Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chỉ phát sinh khi có quyết định hoặc yêu cầu cụ thể của Tòa án về việc xem xét, thẩm định tại chỗ và về số tiền tạm ứng tương ứng. Không phải mọi tranh chấp liên quan đến tài sản, hiện trạng đều mặc nhiên phải nộp tạm ứng, mà cần có bước đánh giá của Tòa án về tính cần thiết của biện pháp này. Người có nghĩa vụ chỉ phải nộp trong phạm vi số tiền tạm ứng được Tòa án xác định, là căn cứ để triển khai thực tế hoạt động xem xét, thẩm định tại chỗ.

Những cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ người yêu cầu mới phải nộp tạm ứng, bỏ qua trường hợp Tòa án tự quyết định xem xét, thẩm định tại chỗ theo khoản 2. Ngoài ra, đôi khi đương sự hiểu rằng việc nộp tạm ứng đồng nghĩa với việc cuối cùng họ chắc chắn phải chịu chi phí, trong khi thực tế việc phân bổ chi phí sẽ được quyết định khi giải quyết vụ án, căn cứ vào kết quả xét xử và quy định chung về án phí, chi phí tố tụng. Cũng cần tránh suy nghĩ rằng nếu không nộp tạm ứng thì Tòa án vẫn buộc phải thực hiện xem xét, thẩm định; trên thực tế, việc không thực hiện nghĩa vụ này có thể dẫn đến việc không tiến hành biện pháp, ảnh hưởng bất lợi đến quyền chứng minh.

Lưu ý thực tiễn khi áp dụng

Đương sự nên yêu cầu Tòa án thông báo rõ căn cứ, nội dung và mức tiền tạm ứng chi phí để có kế hoạch chuẩn bị, tránh bị động về tài chính và thời hạn nộp. Khi cân nhắc đề nghị xem xét, thẩm định tại chỗ, cần đánh giá kỹ giá trị chứng cứ thu được so với chi phí phải tạm ứng, đặc biệt trong các tranh chấp có giá trị nhỏ. Trong giai đoạn phúc thẩm, người kháng cáo cần lưu ý nghĩa vụ nộp tạm ứng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ gắn trực tiếp với việc bảo vệ nội dung kháng cáo; không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ này có thể làm suy yếu khả năng chứng minh và bảo vệ yêu cầu của mình.