Điều 155 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Tiền tạm ứng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ

Khái niệm và mục đích phân biệt hai loại tiền

Điều 155 thiết lập ranh giới giữa tiền tạm ứng chi phí và chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ

Trọng tâm người áp dụng cần nắm

Thứ nhất, tiền tạm ứng chỉ là mức tạm tính, không phản ánh toàn bộ chi phí thực tế phát sinh; vì vậy số tiền quyết toán sau cùng có thể chênh lệch so với khoản tạm ứng ban đầu. Thứ hai, chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí: cần thiết, hợp lý và phù hợp với quy định pháp luật, tránh việc yêu cầu hoặc chi trả những khoản vượt quá phạm vi tố tụng. Thứ ba, việc xác định đúng hai khái niệm này là nền tảng để áp dụng các điều luật liên quan về nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng, hoàn trả, phân bổ chi phí giữa các đương sự.

Điều kiện phát sinh nghĩa vụ tạm ứng và chi phí

Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng chi phí chỉ phát sinh khi có quyết định hoặc yêu cầu xem xét, thẩm định tại chỗ được Tòa án chấp nhận, kèm theo việc Tòa án tạm tính mức tạm ứng. Người nộp thường là đương sự yêu cầu hoặc đương sự có nghĩa vụ theo quyết định của Tòa án, căn cứ các quy định về án phí, lệ phí và chi phí tố tụng. Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ chỉ được ghi nhận khi hoạt động thực tế đã được thực hiện và có chứng từ hợp lệ, là cơ sở để Tòa án phân bổ chi phí cho các bên theo kết quả giải quyết vụ việc.

Những nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là coi tiền tạm ứng và chi phí thực tế là một, dẫn đến yêu cầu hoàn trả toàn bộ tiền tạm ứng trong mọi trường hợp. Trên thực tế, khoản chênh lệch giữa tiền tạm ứng và chi phí thực tế có thể được xử lý khác nhau tùy kết quả vụ việc và quyết định của Tòa án. Ngoài ra, nhiều đương sự hiểu sai rằng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ luôn do bên thua kiện chịu, trong khi pháp luật cho phép Tòa án phân chia chi phí dựa trên mức độ chấp nhận yêu cầu của từng bên, cũng như tính chất vụ việc. Cần tránh cách hiểu xem đây là khoản tự do thỏa thuận mà bỏ qua tiêu chí cần thiết, hợp lý theo Điều 155.

Lưu ý khi vận dụng Điều 155 vào hồ sơ cụ thể

Khi đề nghị xem xét, thẩm định tại chỗ, đương sự cần lường trước nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng, chuẩn bị chứng cứ về chi phí hợp lý nếu sau này yêu cầu phân bổ hoặc hoàn trả. Tòa án khi tạm tính tiền tạm ứng cần dựa trên báo giá, kinh nghiệm thực tiễn, tránh ấn định mức quá cao hoặc quá thấp gây khó cho đương sự hoặc ảnh hưởng tiến độ giải quyết vụ án. Khi quyết toán, cần đối chiếu rõ khoản đã tạm ứng, khoản chi thực tế và quyết định phân bổ, đảm bảo phù hợp với các quy định về chi phí tố tụng và nguyên tắc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.