Điều 143 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí; án phí, lệ phí

Ý nghĩa của quy định

Điều 143 được thiết kế như một điều khoản giải thích – phân loại, nhằm thống nhất cách gọi và cách áp dụng các khoản tiền liên quan đến án phí, lệ phí trong tố tụng dân sự. Quy định này giúp tránh nhầm lẫn giữa tiền tạm ứng và án phí, lệ phí thực nộp sau khi Tòa án giải quyết xong vụ việc. Về mặt thực tiễn, đây là căn cứ để Tòa án, đương sự và cơ quan thi hành án xác định đúng nghĩa vụ tài chính ở từng giai đoạn tố tụng.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Trọng tâm của Điều 143 là phân biệt hai nhóm thủ tục: vụ án dân sự và việc dân sự. Với vụ án dân sự, thuật ngữ được dùng là tiền tạm ứng án phí và án phí; với việc dân sự, thuật ngữ tương ứng là tiền tạm ứng lệ phí và lệ phí. Sự phân biệt này không mang tính hình thức mà quyết định đúng loại biên lai, đúng thủ tục nộp, và đúng hậu quả pháp lý khi người dân thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Phạm vi của “tiền tạm ứng”

Tiền tạm ứng chỉ là khoản nộp trước để bảo đảm việc thụ lý và tiến hành giải quyết, không đồng nghĩa với án phí hay lệ phí cuối cùng. Khi vụ việc kết thúc, số tiền này sẽ được đối trừ, hoàn trả hoặc nộp bổ sung theo kết quả giải quyết và quy định liên quan. Vì vậy, không được hiểu rằng nộp tạm ứng xong là đã hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ tài chính.

Phạm vi của “án phí, lệ phí”

Án phí là khoản tài chính gắn với việc giải quyết vụ án, còn lệ phí gắn với việc giải quyết việc dân sự và một số yêu cầu, giấy tờ do luật định. Cách liệt kê tại khoản 4 cho thấy lệ phí trong tố tụng dân sự không chỉ có một loại, mà bao gồm nhiều khoản khác nhau tùy yêu cầu cụ thể. Do đó, khi xác định nghĩa vụ nộp, phải căn cứ đúng bản chất yêu cầu Tòa án đang giải quyết, không chỉ căn cứ tên gọi của đơn.

Lưu ý thực tiễn

Nhầm lẫn phổ biến là coi mọi yêu cầu nộp cho Tòa án đều là án phí, trong khi thực tế có trường hợp thuộc lệ phí hoặc khoản tạm ứng lệ phí. Một nhầm lẫn khác là đồng nhất tiền tạm ứng với khoản phải chịu cuối cùng, dẫn đến hiểu sai nghĩa vụ tài chính của đương sự. Khi áp dụng Điều 143, cần đọc cùng các quy định về mức thu, đối tượng chịu và hoàn trả trong pháp luật về án phí, lệ phí Tòa án để có kết quả chính xác.

Giá trị áp dụng

Điều luật này có giá trị như một “khung thuật ngữ” cho toàn bộ chế định án phí, lệ phí trong tố tụng dân sự. Nó không trực tiếp xác định số tiền phải nộp, nhưng là điểm xuất phát bắt buộc để áp dụng đúng các điều khoản tiếp theo về mức thu, miễn, giảm, hoàn trả và nghĩa vụ chịu án phí, lệ phí. Trong thực tiễn, chỉ cần xác định sai đây là vụ án hay việc dân sự, toàn bộ cách tính và thủ tục nộp tiền có thể bị áp dụng nhầm.