Điều 132 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Các biện pháp khẩn cấp tạm thời khác

Ý nghĩa và mục đích của Điều 132

Điều 132 nhằm bảo đảm hệ thống biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự luôn tương thích với các luật chuyên ngành mà không phải sửa đổi Điều 114 mỗi khi có biện pháp mới được quy định. Quy định này tạo cơ chế mở, cho phép Tòa án áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời do luật khác quy định, ví dụ trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, chứng khoán. Qua đó, tính bảo vệ khẩn cấp của tố tụng dân sự được tăng cường, tránh khoảng trống pháp lý khi phát sinh các quan hệ mới.

Trọng tâm cần nắm khi áp dụng Điều 132

Trọng tâm của Điều 132 là: Tòa án chỉ được áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khác khi biện pháp đó đã được một luật khác quy định rõ ràng về nội dung, điều kiện và phạm vi áp dụng. Điều 132 không trao quyền cho Tòa án tự sáng tạo biện pháp mới, mà chỉ là cầu nối thủ tục để “đưa” các biện pháp trong luật chuyên ngành vào quy trình tố tụng dân sự. Người yêu cầu phải căn cứ trực tiếp vào quy định cụ thể của luật chuyên ngành, Điều 132 chỉ là căn cứ tố tụng để Tòa án thụ lý và xem xét.

Điều kiện kích hoạt áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khác

Việc áp dụng Điều 132 thường gắn với các điều kiện chung về biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Điều 111, Điều 112 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đồng thời phải đáp ứng điều kiện riêng theo luật chuyên ngành. Do đó, bên yêu cầu cần chứng minh: nguy cơ thiệt hại khó khắc phục nếu không áp dụng ngay; mối liên hệ trực tiếp giữa biện pháp được yêu cầu và việc bảo vệ quyền lợi đang tranh chấp; và sự tồn tại của quy định rõ ràng trong luật chuyên ngành về biện pháp đó. Thiếu một trong các nhóm điều kiện này, yêu cầu áp dụng theo Điều 132 thường không được chấp nhận.

Nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là coi Điều 132 như cơ sở cho Tòa án tự thiết kế biện pháp khẩn cấp tạm thời ngoài các quy định pháp luật hiện hành. Thực chất, Điều 132 chỉ dẫn chiếu đến luật khác, chứ không phải đến tập quán, hướng dẫn nội bộ hay sáng kiến của Thẩm phán. Nhầm lẫn thứ hai là sử dụng Điều 132 như một “đường tắt” để né các điều kiện chặt chẽ tại Điều 114, trong khi mọi biện pháp khẩn cấp tạm thời khác vẫn phải tuân thủ nguyên tắc chung về thẩm quyền, điều kiện, thời hạn và trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu yêu cầu không đúng.

Lưu ý thực tiễn khi soạn và xét yêu cầu

Lưu ý đối với người yêu cầu

Khi soạn đơn yêu cầu, cần viện dẫn đồng thời Điều 132 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và điều khoản cụ thể của luật chuyên ngành quy định biện pháp được đề nghị, nêu rõ mục đích, phạm vi và thời hạn mong muốn. Người yêu cầu nên chuẩn bị tài liệu chứng minh rủi ro tức thời, thiệt hại khó khắc phục và tính tương xứng của biện pháp; nếu thiếu cơ sở thực tế, Tòa án dễ bác yêu cầu hoặc áp dụng biện pháp ở mức thu hẹp.

Lưu ý đối với Tòa án

Tòa án khi xem xét áp dụng Điều 132 cần kiểm tra kỹ: biện pháp được yêu cầu có thực sự là biện pháp khẩn cấp tạm thời theo luật chuyên ngành, hay chỉ là biện pháp quản lý, thanh tra, xử phạt hành chính. Tránh áp dụng nhầm các biện pháp thuộc thủ tục hành chính sang tố tụng dân sự. Đồng thời, cần bảo đảm không trùng lặp, mâu thuẫn với các biện pháp đã liệt kê tại Điều 114; nếu cùng mục đích bảo vệ có thể sử dụng trực tiếp biện pháp trong Điều 114 để bảo đảm tính thống nhất và kiểm soát tốt hơn về hậu quả pháp lý.