Điều 127 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định

Bản chất và mục đích của biện pháp tại Điều 127

Biện pháp cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định là một dạng biện pháp khẩn cấp tạm thời nhằm bảo vệ tính hiệu quả của quá trình giải quyết vụ án. Mục đích không phải trừng phạt đương sự mà là ngăn chặn hoặc khắc phục kịp thời những hành vi đang hoặc sẽ làm sai lệch chứng cứ, thay đổi hiện trạng, hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người liên quan trong vụ án. Biện pháp này vì vậy mang tính tạm thời, phụ thuộc vào diễn biến vụ án và chấm dứt khi không còn căn cứ duy trì.

Căn cứ kích hoạt và phạm vi áp dụng

Điều 127 chỉ được áp dụng khi trong quá trình giải quyết vụ án có căn cứ rõ ràng cho thấy một chủ thể đang thực hiện, hoặc cố ý không thực hiện một hành vi nhất định, gây ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Tòa án phải đánh giá mối quan hệ nhân quả giữa hành vi bị cấm/buộc và nguy cơ ảnh hưởng, không chỉ dựa vào suy đoán chủ quan. Phạm vi áp dụng không chỉ với đương sự mà còn mở rộng tới cơ quan, tổ chức, cá nhân khác nếu hành vi của họ tác động trực tiếp đến vụ án.

Điểm cần nắm khi áp dụng trong thực tiễn

Thứ nhất, biện pháp theo Điều 127 luôn gắn với một hoặc một số hành vi cụ thể, được mô tả rõ trong quyết định của Tòa án, tránh yêu cầu chung chung, mơ hồ. Thứ hai, Tòa án phải lựa chọn biện pháp phù hợp, tương xứng: cấm khi hành vi đang gây hoặc đe dọa gây thiệt hại, buộc khi cần thiết khôi phục, bảo đảm quyền lợi hoặc hỗ trợ việc thu thập, bảo toàn chứng cứ. Thứ ba, thời điểm áp dụng thường là giai đoạn vụ án đang được giải quyết, song có thể lặp lại hoặc điều chỉnh nếu phát sinh tình tiết mới, miễn là vẫn đáp ứng điều kiện về căn cứ và tính cần thiết.

Những cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là coi Điều 127 như công cụ gây sức ép để buộc bên kia thực hiện nghĩa vụ hợp đồng hoặc nghĩa vụ vật chất lâu dài; trong khi biện pháp này chỉ mang tính tạm thời và hỗ trợ cho việc xét xử, không thay thế phán quyết về quyền và nghĩa vụ. Ngoài ra, nhiều người cho rằng chỉ có thể áp dụng với đương sự, bỏ qua khả năng yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân khác thực hiện hoặc chấm dứt hành vi nếu hành vi đó ảnh hưởng trực tiếp đến vụ án. Cũng cần tránh xu hướng yêu cầu cấm hoặc buộc vượt quá phạm vi tranh chấp, xâm phạm quyền tự do dân sự không liên quan.

Lưu ý quan trọng khi yêu cầu và khi Tòa án áp dụng

Khi yêu cầu Tòa án áp dụng Điều 127, người yêu cầu cần nêu rõ: hành vi nào cần cấm hoặc buộc, chủ thể thực hiện, nguy cơ hoặc thiệt hại cụ thể nếu không áp dụng, và mối liên hệ với việc giải quyết vụ án. Tòa án khi xem xét phải cân nhắc kỹ giữa lợi ích được bảo vệ và mức độ hạn chế quyền của người bị áp dụng, tuân thủ nguyên tắc hợp lý, cần thiết, đúng mục đích tố tụng. Việc ghi nhận đầy đủ, rõ ràng trong quyết định không chỉ giúp thi hành thuận lợi mà còn hạn chế tranh chấp, khiếu nại về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời này.