Điều 120 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Kê biên tài sản đang tranh chấp

Ý nghĩa và mục đích của quy định kê biên tài sản đang tranh chấp

Điều 120 đặt ra cơ chế bảo vệ tài sản là đối tượng tranh chấp trong quá trình giải quyết vụ án, tránh tình trạng tài sản bị tẩu tán hoặc hủy hoại làm cho bản án, quyết định của Tòa án không thể thi hành trên thực tế. Quy định này hướng tới bảo đảm hiệu quả thực thi công lý, bảo vệ quyền lợi của bên có quyền, đồng thời giữ ổn định quan hệ dân sự đang được xem xét. Từ góc độ thi hành án, đây là biện pháp ngăn chặn sớm, gắn chặt giữa hoạt động xét xử và thi hành án dân sự.

Điều kiện và phạm vi áp dụng Điều 120

Thứ nhất, tài sản phải đang tranh chấp, tức là đối tượng của vụ án đang được Tòa án giải quyết, chưa được xác định dứt khoát về quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng. Thứ hai, trong quá trình giải quyết vụ án phải có căn cứ rõ ràng cho thấy người đang giữ tài sản có hành vi tẩu tán hoặc hủy hoại tài sản, chứ không chỉ là lo ngại chung hoặc suy đoán chủ quan. Thứ ba, biện pháp kê biên là biện pháp bổ trợ, phòng ngừa, không phải mặc nhiên áp dụng cho mọi tài sản tranh chấp, mà chỉ khi đáp ứng đồng thời các điều kiện này mới “kích hoạt” Điều 120.

Cách thức xử lý và quản lý tài sản bị kê biên

Điều 120 cho phép hai cơ chế quản lý tài sản sau khi kê biên: thu giữ, bảo quản tại cơ quan thi hành án dân sự, hoặc lập biên bản giao cho một bên đương sự hoặc người thứ ba quản lý. Việc lựa chọn phương thức phụ thuộc vào đặc điểm tài sản, khả năng bảo quản, chi phí và rủi ro phát sinh. Dù theo cách nào, trọng tâm là phải ghi nhận chính xác hiện trạng, số lượng, giá trị tài sản trong biên bản kê biên và biên bản giao nhận để làm căn cứ đối chiếu khi Tòa án ra quyết định cuối cùng.

Những nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là coi mọi tài sản liên quan đến vụ án đều có thể bị kê biên theo Điều 120, dù không có dấu hiệu tẩu tán, hủy hoại; cách hiểu này dẫn tới áp dụng biện pháp quá mức, xâm phạm quyền tài sản của đương sự. Nhầm lẫn thứ hai là đồng nhất kê biên tài sản đang tranh chấp với kê biên tài sản đảm bảo thi hành án sau khi có bản án, trong khi Điều 120 nhằm bảo vệ tài sản trong giai đoạn xét xử. Ngoài ra, có trường hợp cho rằng chỉ được giao tài sản cho cơ quan thi hành án quản lý, mà bỏ qua phương án giao cho đương sự hoặc người thứ ba khi phù hợp, làm tăng chi phí và giảm tính linh hoạt.

Lưu ý khi áp dụng vào tình huống cụ thể

Khi đề nghị hoặc quyết định áp dụng Điều 120, cần chứng minh đầy đủ căn cứ về hành vi tẩu tán, hủy hoại, thông qua tài liệu, lời khai, hành vi thực tế, tránh sử dụng Điều 120 như một công cụ gây sức ép trong tranh chấp. Cơ quan có thẩm quyền phải cân nhắc tính tương xứng giữa mức độ nguy cơ và tác động của việc kê biên đối với hoạt động kinh doanh, sinh hoạt của đương sự. Trong giai đoạn quản lý tài sản, bên được giao quản lý phải tuân thủ nghĩa vụ bảo quản, không tự ý khai thác, chuyển nhượng, nếu vi phạm có thể phát sinh trách nhiệm dân sự, hành chính, thậm chí hình sự tùy mức độ.