Điều 112 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: Thẩm quyền quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời
Bình luận ngắn gọn Điều 112 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về thẩm quyền áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Điều 112. Thẩm quyền quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời
1. Trước khi mở phiên tòa, việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời do một Thẩm phán xem xét, quyết định.
2. Tại phiên tòa, việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời do Hội đồng xét xử xem xét, quyết định.
Ý nghĩa của quy định
Điều 112 phân định thẩm quyền theo mốc tố tụng rất rõ: trước khi mở phiên tòa thì do một Thẩm phán xem xét, tại phiên tòa thì do Hội đồng xét xử quyết định. Cách thiết kế này nhằm bảo đảm biện pháp khẩn cấp tạm thời được ban hành đúng lúc, đúng người có thẩm quyền và phù hợp với trạng thái của vụ án. Đây là quy định mang tính tổ chức quyền tư pháp, không đặt ra điều kiện nội dung của biện pháp mà chỉ xác định “ai được quyết”.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Muốn áp dụng đúng Điều 112, trước hết phải xác định chính xác giai đoạn tố tụng của vụ việc. Nếu vụ án chưa mở phiên tòa, thẩm quyền thuộc về Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án; nếu đang xét xử tại phiên tòa, thẩm quyền chuyển sang Hội đồng xét xử. Sai lệch về thời điểm ra quyết định có thể dẫn đến việc quyết định không đúng thẩm quyền, ảnh hưởng đến giá trị thi hành và tính hợp pháp của biện pháp.
Phân định thẩm quyền là yếu tố quyết định
Người áp dụng thường nhầm rằng mọi biện pháp khẩn cấp tạm thời đều do Thẩm phán quyết định. Thực tế, khi phiên tòa đã được mở, thẩm quyền không còn thuộc cá nhân Thẩm phán mà thuộc Hội đồng xét xử theo đúng cơ chế xét xử tập thể. Vì vậy, cần đọc Điều 112 cùng với các quy định về trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 để tránh áp dụng đơn tuyến.
Những hiểu sai thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ cần “trước bản án có hiệu lực” thì Thẩm phán vẫn là người quyết định. Cách hiểu này không đúng, vì mốc phân định ở đây là thời điểm mở phiên tòa, không phải thời điểm có hay chưa có bản án. Một nhầm lẫn khác là coi việc thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời là thủ tục riêng biệt về thẩm quyền; thực chất, việc thay đổi hay hủy bỏ vẫn đi theo đúng chủ thể có thẩm quyền ở từng giai đoạn được Điều 112 quy định.
Lưu ý thực tiễn
Trong hồ sơ vụ việc, cần thể hiện rõ thời điểm nộp yêu cầu và thời điểm Tòa án xem xét để xác định đúng người có thẩm quyền ra quyết định. Khi vụ án đã chuyển sang giai đoạn xét xử tại phiên tòa, yêu cầu về biện pháp khẩn cấp tạm thời phải được đặt trước Hội đồng xét xử, không xử lý như yêu cầu trước phiên tòa. Quy định này giúp bảo đảm tính khẩn cấp nhưng không làm lệch cơ chế tố tụng và trách nhiệm của từng chủ thể tiến hành tố tụng.