Điều 96 Bộ luật lao động 2019: Hình thức trả lương
Bình luận Điều 96 Bộ luật Lao động 2019 về hình thức trả lương, thỏa thuận trả lương và nghĩa vụ chịu phí khi trả qua tài khoản.
Điều 96. Hình thức trả lương
1. Người sử dụng lao động và người lao động thỏa thuận về hình thức trả lương theo thời gian, sản phẩm hoặc khoán.
2. Lương được trả bằng tiền mặt hoặc trả qua tài khoản cá nhân của người lao động được mở tại ngân hàng.
Trường hợp trả lương qua tài khoản cá nhân của người lao động được mở tại ngân hàng thì người sử dụng lao động phải trả các loại phí liên quan đến việc mở tài khoản và chuyển tiền lương.
3. Chính phủ quy định chi tiết Điều này.
Trọng tâm của quy định
Điều 96 xác lập nguyên tắc: hình thức trả lương không bị áp đặt đơn phương mà phải được thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động. Quy định này nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong quan hệ lao động, đồng thời giữ lại một “rào chắn” tối thiểu để người lao động không bị thiệt về chi phí nhận lương.
Về bản chất, điều luật không chỉ nói về “cách trả” mà còn bảo vệ quyền hưởng lương thực nhận. Khi doanh nghiệp lựa chọn trả lương qua tài khoản cá nhân của người lao động, mọi chi phí gắn với việc mở tài khoản và chuyển tiền lương phải do doanh nghiệp chi trả. Đây là điểm thể hiện rõ ý chí lập pháp: phương thức thanh toán có thể hiện đại hóa, nhưng không được làm giảm giá trị quyền lợi tiền lương của người lao động.
Điều kiện để áp dụng
Điều luật được kích hoạt khi giữa các bên có thỏa thuận về hình thức trả lương theo thời gian, sản phẩm hoặc khoán. Trên thực tế, yếu tố cốt lõi không phải là doanh nghiệp muốn trả theo cách nào, mà là cách trả đó đã được thống nhất trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, nội quy hoặc cơ chế trả lương hợp pháp khác hay chưa.
Nếu trả qua ngân hàng, điều kiện pháp lý quan trọng là tài khoản phải là tài khoản cá nhân của người lao động mở tại ngân hàng. Doanh nghiệp không được chuyển sang các loại tài khoản trung gian hay mặc nhiên buộc người lao động tự gánh phí dịch vụ ngân hàng dưới bất kỳ tên gọi nào.
Những hiểu nhầm thường gặp
Hiểu nhầm phổ biến là cho rằng doanh nghiệp có quyền tự chọn hình thức trả lương miễn sao vẫn trả đủ tiền. Thực tế, quyền lựa chọn này bị giới hạn bởi nguyên tắc thỏa thuận; nếu không có căn cứ thỏa thuận phù hợp, việc áp đặt hình thức trả lương dễ phát sinh tranh chấp.
Hiểu nhầm thứ hai là coi phí mở tài khoản và phí chuyển lương là chi phí của người lao động vì tài khoản đứng tên họ. Điều luật đã loại bỏ cách hiểu đó: đây là chi phí phục vụ nghĩa vụ trả lương của người sử dụng lao động, nên doanh nghiệp phải thanh toán toàn bộ.
Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn
Khi xây dựng quy chế trả lương, doanh nghiệp nên quy định rõ hình thức trả lương, ngân hàng sử dụng, thời điểm trả và cơ chế chịu phí. Việc ghi nhận rõ ngay từ đầu giúp hạn chế tranh chấp và tránh tình trạng khấu trừ trái pháp luật vào tiền lương của người lao động.
Với người lao động, cần kiểm tra xem khoản phí ngân hàng có bị trừ vào lương thực nhận hay không, vì đây là dấu hiệu dễ phát sinh vi phạm. Nếu doanh nghiệp trả lương qua tài khoản nhưng bắt người lao động chịu phí mở tài khoản hoặc phí chuyển lương, cách làm này không phù hợp với Điều 96.
Giá trị áp dụng
Điều 96 là quy định nền tảng về kỹ thuật trả lương trong quan hệ lao động hiện đại. Giá trị lớn nhất của điều này nằm ở việc cân bằng giữa nhu cầu thanh toán linh hoạt của doanh nghiệp và quyền được nhận lương đầy đủ, không bị hao hụt bởi chi phí dịch vụ phát sinh.