Điều 92 Bộ luật lao động 2019: Hội đồng tiền lương quốc gia

Vai trò của Hội đồng

Điều 92 thể hiện cách tiếp cận của pháp luật lao động đối với tiền lương tối thiểu: không quyết định đơn tuyến mà thông qua một cơ chế tư vấn có tính đại diện và đối thoại. Hội đồng tiền lương quốc gia là nơi tập hợp tiếng nói của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức đại diện người lao động, tổ chức đại diện người sử dụng lao động và chuyên gia độc lập. Cách thiết kế này nhằm bảo đảm mức lương tối thiểu được xem xét trên cơ sở cân bằng giữa khả năng chi trả của doanh nghiệp và nhu cầu sống tối thiểu của người lao động.

Trong thực tiễn, đây là cơ sở quan trọng để hình thành phương án điều chỉnh lương tối thiểu theo từng thời kỳ. Vì vậy, Điều 92 có ý nghĩa “mở đường” cho quá trình thương lượng, khảo sát và khuyến nghị chính sách hơn là quy định trực tiếp một mức lương cụ thể.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều luật này chỉ xác lập địa vị pháp lý của Hội đồng và nguyên tắc tổ chức cơ bản của thiết chế này. Chức năng tư vấn là trọng tâm pháp lý quan trọng nhất: Hội đồng không phải cơ quan ban hành quy phạm, cũng không phải cơ quan quyết định cuối cùng về mức lương tối thiểu. Kết quả làm việc của Hội đồng chỉ là cơ sở để Chính phủ xem xét, trình và ban hành chính sách, mức lương tối thiểu theo thẩm quyền.

Để điều luật được vận hành, phải có quyết định thành lập của Thủ tướng Chính phủ và phải có quy định cụ thể của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và hoạt động. Nói cách khác, Điều 92 là điều luật khung, còn cơ chế vận hành thực tế phụ thuộc vào văn bản dưới luật. Khi đánh giá một quy trình xây dựng lương tối thiểu, cần kiểm tra đồng thời cả khuôn khổ của Điều 92 và văn bản tổ chức thực hiện liên quan.

Hiểu đúng về bản chất

Một nhầm lẫn phổ biến là coi Hội đồng tiền lương quốc gia như một cơ quan quyết định độc lập về mức lương tối thiểu. Cách hiểu này không đúng với bản chất pháp lý của Điều 92, vì Hội đồng chỉ có chức năng tư vấn và khuyến nghị. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc Nhà nước theo trình tự pháp luật về tiền lương.

Nhầm lẫn thứ hai là xem cơ cấu của Hội đồng như một cơ chế mang tính đại diện hình thức. Thực tế, thành phần đa bên là yếu tố cốt lõi để bảo đảm tính khách quan của khuyến nghị chính sách, đặc biệt khi xác định mức lương tối thiểu tác động trực tiếp đến quan hệ lao động trên diện rộng. Nếu thiếu góc nhìn của các bên liên quan, mục tiêu điều hòa lợi ích mà Điều 92 hướng tới sẽ không đạt được.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 92 vào từng tình huống cụ thể, cần tách bạch giữa thiết chế tư vấn và nghĩa vụ pháp lý về tiền lương. Doanh nghiệp không viện dẫn việc Hội đồng chưa ban hành khuyến nghị để trì hoãn việc tuân thủ mức lương tối thiểu do Nhà nước công bố. Ngược lại, cơ quan quản lý không được bỏ qua vai trò tham vấn của Hội đồng trong quá trình chuẩn bị chính sách.

Giá trị thực tiễn lớn nhất của Điều 92 nằm ở chỗ nó tạo ra nền tảng pháp lý cho việc điều chỉnh lương tối thiểu có căn cứ, có đối thoại và có trách nhiệm giải trình. Vì vậy, khi nghiên cứu hoặc áp dụng điều này, trọng tâm không phải là “Hội đồng làm gì thay Chính phủ”, mà là “Hội đồng bảo đảm quá trình quyết định lương tối thiểu được cân nhắc đầy đủ như thế nào”.