Điều 85 Bộ luật lao động 2019: Gia nhập và rút khỏi thỏa ước lao động tập thể ngành hoặc thỏa ước lao động tập thể có nhiều doanh nghiệp

Ý nghĩa của quy định

Điều 85 phản ánh quan điểm cân bằng giữa tính liên kết tập thể và quyền tự chủ của doanh nghiệp. Khi đã tham gia một thỏa ước ngành hoặc thỏa ước có nhiều doanh nghiệp, doanh nghiệp không được đơn phương “vào” hoặc “ra” theo ý chí riêng. Cơ chế đồng thuận của tất cả các bên liên quan nhằm tránh tình trạng phá vỡ mặt bằng cam kết chung, nhất là về tiền lương, điều kiện làm việc và các chuẩn mực lao động đã được thương lượng.

Điểm mấu chốt khi áp dụng

Muốn gia nhập thỏa ước, doanh nghiệp phải có sự đồng thuận của tất cả người sử dụng lao động và tổ chức đại diện người lao động tại doanh nghiệp là thành viên của thỏa ước, trừ trường hợp thuộc khoản 1 Điều 84 Bộ luật Lao động 2019 về mở rộng phạm vi áp dụng thỏa ước trong một số tình huống đặc thù. Đây là điều kiện then chốt, không phải thủ tục hình thức. Thiếu sự đồng thuận đầy đủ thì việc gia nhập không làm phát sinh tư cách thành viên hợp lệ.

Tương tự, việc rút khỏi thỏa ước cũng không thể do một bên quyết định đơn phương. Chỉ khi có sự đồng thuận của tất cả người sử dụng lao động và tổ chức đại diện người lao động tại doanh nghiệp là thành viên của thỏa ước thì doanh nghiệp mới được rút, trừ trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn đặc biệt trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cụm từ này là “van an toàn” của điều luật, cho phép xử lý tình huống bất khả kháng hoặc khủng hoảng nghiêm trọng, nhưng không mặc nhiên mở rộng thành quyền rút khỏi thỏa ước theo nhu cầu thông thường.

Những hiểu nhầm thường gặp

Không ít trường hợp cho rằng doanh nghiệp chỉ cần có quyết định nội bộ là có thể gia nhập hoặc rút khỏi thỏa ước. Cách hiểu này không đúng, vì Điều 85 đặt trọng tâm vào đồng thuận tập thể, không phải ý chí đơn phương của người sử dụng lao động. Cũng cần phân biệt giữa rút khỏi thỏa ước và việc thỏa ước hết hiệu lực; hai cơ chế này khác nhau về căn cứ và hậu quả pháp lý.

Một nhầm lẫn khác là coi “khó khăn đặc biệt trong hoạt động sản xuất, kinh doanh” như một lý do chung chung để rút khỏi thỏa ước. Trên thực tế, đây là ngoại lệ hẹp, phải được xem xét theo tiêu chí pháp lý chặt chẽ và theo hướng dẫn chi tiết của Chính phủ. Nếu không có căn cứ rõ ràng về khó khăn đặc biệt, việc rút khỏi thỏa ước dễ bị coi là không phù hợp pháp luật lao động.

Lưu ý thực tiễn

Khi xử lý tình huống gia nhập hoặc rút khỏi thỏa ước, doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời ba lớp vấn đề: chủ thể có thẩm quyền, sự đồng thuận của các bên, và tình trạng áp dụng của thỏa ước đang tồn tại. Hồ sơ nội bộ nên thể hiện rõ ý kiến của tổ chức đại diện người lao động, quyết nghị của người sử dụng lao động và căn cứ xác định tình trạng đặc biệt nếu viện dẫn ngoại lệ. Đây là điều khoản có tính thủ tục cao, nên sai sót về trình tự thường kéo theo tranh chấp về hiệu lực áp dụng.

Về bản chất, Điều 85 không khuyến khích việc “ra vào” thỏa ước tùy nghi, mà bảo vệ sự ổn định của chuẩn mực lao động đã được thương lượng tập thể. Do đó, khi áp dụng cần ưu tiên giải thích theo hướng duy trì tính nhất quán của thỏa ước, chỉ chấp nhận thay đổi khi điều kiện pháp luật đã được đáp ứng đầy đủ.