Điều 84 Bộ luật lao động 2019: Mở rộng phạm vi áp dụng của thỏa ước lao động tập thể ngành hoặc thỏa ước lao động tập thể có nhiều doanh nghiệp
Bình luận pháp lý Điều 84 Bộ luật Lao động 2019 về mở rộng phạm vi áp dụng thỏa ước lao động tập thể ngành và nhiều doanh nghiệp.
Điều 84. Mở rộng phạm vi áp dụng của thỏa ước lao động tập thể ngành hoặc thỏa ước lao động tập thể có nhiều doanh nghiệp
1. Khi một thỏa ước lao động tập thể ngành hoặc thỏa ước lao động tập thể có nhiều doanh nghiệp có phạm vi áp dụng chiếm trên 75% người lao động hoặc trên 75% doanh nghiệp cùng ngành, nghề, lĩnh vực trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao thì người sử dụng lao động hoặc tổ chức đại diện của người lao động tại đó đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định mở rộng phạm vi áp dụng một phần hoặc toàn bộ thỏa ước đó đối với các doanh nghiệp cùng ngành, nghề, lĩnh vực trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao.
2. Chính phủ quy định chi tiết khoản 1 Điều này; quy định trình tự, thủ tục và thẩm quyền quyết định mở rộng phạm vi áp dụng thỏa ước lao động tập thể quy định tại khoản 1 Điều này.
Ý nghĩa của quy định
Điều 84 được thiết kế để bảo vệ và củng cố hiệu lực thực tế của thỏa ước lao động tập thể ngành hoặc thỏa ước lao động tập thể có nhiều doanh nghiệp. Khi một thỏa ước đã đạt mức độ đại diện rất cao, pháp luật cho phép mở rộng phạm vi áp dụng nhằm tránh việc các doanh nghiệp chưa tham gia vẫn hưởng lợi từ mặt bằng lao động chung nhưng không bị ràng buộc nghĩa vụ tương ứng.
Quy định này phản ánh cách tiếp cận khuyến khích thương lượng tập thể theo chiều rộng, thay vì chỉ dừng ở phạm vi doanh nghiệp đơn lẻ. Mục tiêu sâu hơn là giảm chênh lệch điều kiện lao động trong cùng ngành, hạn chế cạnh tranh bằng cách “hạ chuẩn” và tăng tính ổn định quan hệ lao động trong các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao.
Điều kiện để kích hoạt
Điều kiện cốt lõi là thỏa ước phải có phạm vi áp dụng chiếm trên 75% người lao động hoặc trên 75% doanh nghiệp cùng ngành, nghề, lĩnh vực trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao. Đây là ngưỡng đại diện rất cao, cho thấy pháp luật chỉ cho phép mở rộng khi đã hình thành mặt bằng chung đủ vững chắc.
Chủ thể có quyền đề nghị là người sử dụng lao động hoặc tổ chức đại diện của người lao động tại địa bàn liên quan. Tuy nhiên, việc mở rộng không phát sinh đương nhiên từ việc đạt tỷ lệ nêu trên; vẫn phải có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo trình tự, thủ tục do Chính phủ quy định.
Điểm cần hiểu đúng
Điều 84 không trao cho một doanh nghiệp quyền “ép” doanh nghiệp khác phải áp dụng thỏa ước theo ý chí riêng. Cơ chế này chỉ vận hành khi có nền tảng đại diện đủ lớn và được Nhà nước chấp thuận bằng quyết định hành chính có thẩm quyền.
Cũng không nên nhầm lẫn giữa “mở rộng phạm vi áp dụng” với việc sửa đổi thỏa ước. Nội dung được mở rộng là một phần hoặc toàn bộ thỏa ước đã có, nhưng đối tượng và phạm vi áp dụng được cơ quan có thẩm quyền xác định lại trên cơ sở nhu cầu quản lý và điều kiện luật định.
Lưu ý khi áp dụng thực tiễn
Khi xem xét áp dụng Điều 84, cần xác định chính xác phạm vi ngành, nghề, lĩnh vực và khu vực địa lý được pháp luật nhắc đến. Việc tính tỷ lệ 75% phải dựa trên dữ liệu đáng tin cậy về người lao động hoặc doanh nghiệp, tránh nhầm giữa số lượng tham gia thương lượng với số lượng thực tế thuộc phạm vi áp dụng.
Trong thực tiễn, giá trị của điều luật nằm ở khả năng nhân rộng một chuẩn lao động đã được thị trường lao động chấp nhận. Vì vậy, hồ sơ đề nghị cần tập trung chứng minh tính đại diện, tính ổn định của thỏa ước và lợi ích quản lý khi mở rộng áp dụng, thay vì chỉ nêu mong muốn tăng số doanh nghiệp phải tuân thủ.
Trọng tâm áp dụng
- Chỉ áp dụng khi thỏa ước đã đạt mức bao phủ trên 75% theo một trong hai tiêu chí luật định.
- Phải có đề nghị từ chủ thể có thẩm quyền theo luật.
- Việc mở rộng phụ thuộc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Có thể mở rộng một phần hoặc toàn bộ thỏa ước, không mặc nhiên mở rộng toàn bộ.