Điều 62 Bộ luật lao động 2019: Hợp đồng đào tạo nghề giữa người sử dụng lao động, người lao động và chi phí đào tạo nghề

Ý nghĩa của Điều 62

Điều 62 được thiết kế để cân bằng hai lợi ích: bảo vệ khoản đầu tư đào tạo của người sử dụng lao động và bảo đảm người lao động được hưởng lợi từ việc nâng cao tay nghề. Đây không phải là quy định về học việc thông thường, mà là cơ chế pháp lý cho trường hợp doanh nghiệp bỏ kinh phí đào tạo để phục vụ nhu cầu sử dụng lao động sau đào tạo.

Điểm cốt lõi của điều luật là khi đã dùng kinh phí của người sử dụng lao động để đào tạo nâng cao, đào tạo lại, các bên phải “chốt” trách nhiệm bằng hợp đồng đào tạo nghề. Nếu không có hợp đồng hoặc hợp đồng thiếu nội dung trọng yếu, tranh chấp về hoàn trả chi phí đào tạo rất dễ rơi vào bất lợi cho bên yêu cầu bồi hoàn.

Khi nào Điều 62 được áp dụng

Điều luật chỉ được kích hoạt khi đồng thời có các dấu hiệu cơ bản: người lao động được đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề hoặc đào tạo lại; việc đào tạo diễn ra trong nước hoặc nước ngoài; và kinh phí do người sử dụng lao động chi trả, kể cả phần kinh phí do đối tác tài trợ cho người sử dụng lao động. Đây là điểm nhiều bên hay nhầm với đào tạo tự túc hoặc các khóa học do người lao động tự chi trả.

Vì vậy, không phải mọi khóa bồi dưỡng, tập huấn, hội thảo nội bộ đều mặc nhiên là “đào tạo nghề” theo Điều 62. Chỉ khi doanh nghiệp thực sự đầu tư chi phí đào tạo cho một nhu cầu nghề nghiệp cụ thể và đặt ra nghĩa vụ làm việc sau đào tạo thì mới cần áp dụng đầy đủ cơ chế của điều này.

Điểm phải có trong hợp đồng

Điều 62 không cho phép thỏa thuận chung chung. Hợp đồng phải làm rõ nghề đào tạo, địa điểm, thời gian, tiền lương trong thời gian đào tạo, thời hạn cam kết làm việc sau đào tạo, chi phí đào tạo và trách nhiệm hoàn trả, cùng trách nhiệm của mỗi bên. Đây là các điều khoản quyết định khả năng thực thi khi phát sinh tranh chấp.

Trong thực tiễn, thiếu điều khoản về thời hạn cam kết hoặc chi phí đào tạo thường dẫn đến tranh cãi về mức bồi hoàn. Khi đó, bên yêu cầu hoàn trả khó chứng minh phạm vi nghĩa vụ, nhất là với các khoản chi không có chứng từ hợp lệ hoặc không gắn trực tiếp với quá trình đào tạo.

Chi phí đào tạo cần hiểu đúng

Chi phí đào tạo theo khoản 3 Điều 62 không chỉ là học phí. Nó bao gồm chi cho người dạy, tài liệu, trường lớp, máy móc, thiết bị, vật liệu thực hành, chi phí hỗ trợ người học, cùng tiền lương và các khoản bảo hiểm bắt buộc trong thời gian đi học. Nếu đào tạo ở nước ngoài, còn gồm cả chi phí đi lại và sinh hoạt.

Đây là giới hạn quan trọng để xác định khoản hoàn trả. Chỉ các khoản có chứng từ hợp lệ và thuộc đúng nhóm chi phí luật định mới được tính, tránh tình trạng cộng dồn mọi khoản chi nội bộ rồi yêu cầu người lao động hoàn trả toàn bộ.

Lưu ý thực tiễn

Điều 62 là cơ sở pháp lý cho cam kết làm việc sau đào tạo, nhưng không tạo ra quyền đòi bồi hoàn tự động nếu doanh nghiệp soạn hợp đồng sơ sài. Muốn bảo vệ quyền lợi, người sử dụng lao động phải chứng minh được quan hệ đào tạo, nguồn kinh phí, nội dung cam kết và căn cứ tính chi phí.

Về phía người lao động, cần phân biệt giữa nghĩa vụ hoàn trả chi phí đào tạo hợp pháp với việc bị áp đặt các khoản phạt hoặc bồi thường vượt quá chi phí luật cho phép. Nếu hợp đồng quy định mức hoàn trả vượt ra ngoài chi phí đào tạo thực tế, có chứng từ, thì điều khoản đó dễ phát sinh rủi ro vô hiệu hoặc bị bác bỏ khi tranh chấp.

Hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ nghỉ việc sau khi được cử đi học thì phải trả toàn bộ tiền đã chi. Thực ra, nghĩa vụ hoàn trả chỉ đặt ra trong phạm vi chi phí đào tạo hợp pháp và theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng đào tạo nghề.

Nhầm lẫn thứ hai là coi Điều 62 áp dụng cho mọi chương trình đào tạo có hỗ trợ từ doanh nghiệp. Trên thực tế, chỉ khi việc đào tạo gắn với đầu tư kinh phí của người sử dụng lao động và có cam kết làm việc sau đào tạo thì mới hình thành cơ chế trách nhiệm theo điều luật này.

Nhìn tổng thể, Điều 62 là điều khoản “chốt sổ” cho bài toán đầu tư nhân lực bằng chi phí của doanh nghiệp. Điểm cần nắm không nằm ở ý tưởng đào tạo, mà ở hợp đồng, chứng từ chi phí và cơ chế hoàn trả rõ ràng.

FAQ

• Điều 62 áp dụng khi nào?
  Khi người lao động được doanh nghiệp chi trả kinh phí để đào tạo nâng cao hoặc đào tạo lại, trong nước hoặc nước ngoài, và các bên phải ký hợp đồng đào tạo nghề.
• Không có hợp đồng đào tạo nghề thì sao?
  Doanh nghiệp gặp rủi ro lớn khi yêu cầu hoàn trả chi phí, vì thiếu căn cứ về cam kết, phạm vi chi phí và thời hạn làm việc sau đào tạo.
• Người lao động phải trả những khoản nào?
  Chỉ các khoản chi phí đào tạo hợp lệ, có chứng từ, thuộc nhóm chi phí luật định và theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng.
• Tiền lương trong thời gian đào tạo có tính vào chi phí đào tạo không?
  Có. Khoản 3 Điều 62 xác định rõ tiền lương và các khoản bảo hiểm bắt buộc trong thời gian đi học là một phần chi phí đào tạo.
• Đào tạo ở nước ngoài có gì khác?
  Ngoài các khoản chi thông thường, còn tính thêm chi phí đi lại và sinh hoạt trong thời gian đào tạo.