Điều 116 Bộ luật lao động 2019: Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi đối với người làm công việc có tính chất đặc biệt
Bình luận ngắn gọn về Điều 116 Bộ luật Lao động 2019: thời giờ làm việc, nghỉ ngơi đối với công việc có tính chất đặc biệt.
Điều 116. Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi đối với người làm công việc có tính chất đặc biệt
Đối với các công việc có tính chất đặc biệt trong lĩnh vực vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không; thăm dò, khai thác dầu khí trên biển; làm việc trên biển; trong lĩnh vực nghệ thuật; sử dụng kỹ thuật bức xạ và hạt nhân; ứng dụng kỹ thuật sóng cao tần; tin học, công nghệ tin học; nghiên cứu ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến; thiết kế công nghiệp; công việc của thợ lặn; công việc trong hầm lò; công việc sản xuất có tính thời vụ, công việc gia công theo đơn đặt hàng; công việc phải thường trực 24/24 giờ; các công việc có tính chất đặc biệt khác do Chính phủ quy định thì các Bộ, ngành quản lý quy định cụ thể thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi sau khi thống nhất với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và phải tuân thủ quy định tại Điều 109 của Bộ luật này.
Ý nghĩa của quy định
Điều 116 được xây dựng theo hướng đặc thù hóa thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi cho những lĩnh vực mà nhịp sản xuất, tính liên tục hoặc yếu tố an toàn không thể áp dụng máy móc khung chung. Nhà làm luật không đi sâu ấn định một mô hình duy nhất, mà trao quyền cho bộ, ngành quản lý chuyên ngành quy định chi tiết để phù hợp với tính chất công việc. Cách tiếp cận này bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu vận hành, vừa tránh làm mất an toàn sức khỏe và quyền nghỉ ngơi của người lao động.
Điều kiện để áp dụng
Quy định này chỉ được kích hoạt khi công việc thuộc đúng nhóm có tính chất đặc biệt được liệt kê trong Điều 116 hoặc thuộc nhóm khác do Chính phủ quy định. Đồng thời, việc quy định cụ thể phải do bộ, ngành quản lý ban hành sau khi thống nhất với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Đây là điểm then chốt: doanh nghiệp không tự đặt ra chế độ riêng nếu chưa có căn cứ từ quy định chuyên ngành tương ứng.
Trọng tâm cần nắm
Điều 116 không phải là quy định miễn trừ pháp luật lao động, mà là cơ chế phân quyền để cụ thể hóa thời giờ làm việc, nghỉ ngơi. Dù có quy định riêng, các chế độ này vẫn phải tuân thủ Điều 109 Bộ luật Lao động 2019 về thời giờ nghỉ ngơi. Vì vậy, “đặc thù” chỉ làm thay đổi cách tổ chức thời gian lao động, không xóa bỏ nguyên tắc bảo vệ sức khỏe người lao động.
Nhóm công việc thường gặp
- Vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không.
- Thăm dò, khai thác dầu khí trên biển; làm việc trên biển.
- Nghệ thuật, bức xạ và hạt nhân, sóng cao tần, tin học, công nghệ tin học.
- Thợ lặn, công việc trong hầm lò, sản xuất thời vụ, gia công theo đơn đặt hàng, thường trực 24/24 giờ.
Hiểu đúng để tránh áp dụng sai
Lỗi thường gặp là coi mọi công việc “bận rộn”, “ca kíp dài” hoặc “làm ngoài giờ nhiều” đều mặc nhiên thuộc Điều 116. Thực tế, phải có căn cứ pháp lý xác định đó là công việc thuộc nhóm đặc biệt và đã có quy định cụ thể của bộ, ngành quản lý. Một nhầm lẫn khác là cho rằng có thể tùy ý kéo dài thời giờ làm việc vì công việc đặc thù; cách hiểu này không đúng vì vẫn phải bảo đảm giới hạn và chế độ nghỉ ngơi theo luật.
Lưu ý khi áp dụng vào thực tiễn
Khi xử lý tranh chấp hoặc xây dựng nội quy, cần kiểm tra đồng thời hai lớp căn cứ: công việc có thuộc nhóm đặc thù hay không, và văn bản chuyên ngành đã quy định cụ thể ra sao. Nếu chỉ viện dẫn Điều 116 mà không có quy chế chuyên ngành tương ứng, việc tổ chức thời giờ làm việc, nghỉ ngơi sẽ thiếu cơ sở. Ngược lại, nếu văn bản chuyên ngành trái với nguyên tắc bảo vệ tối thiểu của Bộ luật Lao động, phần trái đó không thể được áp dụng hợp lệ.
Điều 116 vì thế là điều khoản “mở” nhưng không “lỏng”: mở để thích ứng với thực tiễn sản xuất, nhưng vẫn bị khóa bởi nguyên tắc bảo vệ thời giờ nghỉ ngơi của người lao động.