Điều 10 Bộ luật lao động 2019: Quyền làm việc của người lao động

Ý nghĩa của quy định

Điều 10 thể hiện nguyên tắc tự do lao động: người lao động được quyền chọn việc, chọn nơi làm việc và chọn người sử dụng lao động phù hợp với mình. Quy định này nhằm ngăn chặn mọi sự áp đặt trái ý chí, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho thị trường lao động vận hành linh hoạt, minh bạch.

Điểm cần lưu ý là quyền này không tuyệt đối. Việc lựa chọn việc làm chỉ được bảo vệ trong phạm vi pháp luật không cấm, nên các công việc thuộc ngành, nghề bị cấm, hoặc người lao động không đáp ứng điều kiện hành nghề, vẫn không thể hợp pháp hóa bằng thỏa thuận riêng.

Phạm vi quyền được bảo vệ

Khoản 1 xác lập quyền tự do lựa chọn việc làm và nơi làm việc; khoản 2 mở rộng phương thức tìm việc, cho phép người lao động tự liên hệ trực tiếp hoặc thông qua tổ chức dịch vụ việc làm. Như vậy, điều luật bảo vệ cả quyền chọn lẫn quyền tiếp cận cơ hội việc làm.

Tiêu chí để áp dụng không nằm ở việc đã ký hợp đồng lao động hay chưa, mà ở chỗ người lao động đang thực hiện quyền tìm kiếm và lựa chọn việc làm. Đây là nền tảng quan trọng để đánh giá các hành vi cản trở, từ chối tiếp cận việc làm hoặc đặt điều kiện trái luật trong tuyển dụng.

Những hiểu nhầm thường gặp

Không nên hiểu Điều 10 theo nghĩa người lao động được làm bất kỳ việc gì, ở bất kỳ đâu, không cần đáp ứng điều kiện pháp lý. Trên thực tế, quyền tự do lựa chọn việc làm luôn đi kèm giới hạn về giấy phép, tiêu chuẩn chuyên môn, độ tuổi, sức khỏe và các yêu cầu pháp luật chuyên ngành.

Cũng không nên nhầm Điều 10 với quyền được tuyển dụng đương nhiên. Điều luật ghi nhận quyền tìm việc và lựa chọn việc làm, nhưng không tạo ra nghĩa vụ bắt buộc người sử dụng lao động phải nhận vào làm nếu người lao động không đáp ứng tiêu chí tuyển dụng hợp pháp.

Lưu ý khi áp dụng

Khi xử lý một tình huống cụ thể, cần xác định ba điểm: có sự lựa chọn việc làm của người lao động; việc làm đó có thuộc diện pháp luật cho phép hay không; và có hành vi cản trở trái luật từ phía chủ thể khác hay không. Đây là cách tiếp cận đúng để phân biệt giữa quyền tự do lao động và giới hạn quản lý hợp pháp.

Trong thực tiễn, Điều 10 thường được viện dẫn khi đánh giá tính hợp pháp của thông báo tuyển dụng, điều kiện làm việc, hoặc các rào cản gây hạn chế quyền tiếp cận việc làm. Giá trị của điều luật nằm ở việc bảo đảm tự do nghề nghiệp, nhưng vẫn giữ trật tự pháp lý trong tuyển dụng và sử dụng lao động.

Điểm cốt lõi cần nhớ

• Người lao động có quyền chọn việc và chọn nơi làm việc.
• Quyền này chỉ được bảo vệ trong giới hạn pháp luật cho phép.
• Điều 10 bảo vệ quyền tìm việc, không đồng nghĩa với quyền được nhận vào làm.
• Cần xem xét đồng thời điều kiện nghề nghiệp, sức khỏe và quy định chuyên ngành.