Làm nội trợ không có thu nhập có được chia tài sản khi ly hôn không?

Người làm nội trợ có quyền được chia tài sản khi ly hôn không?

Câu trả lời là có. Việc không có thu nhập bằng tiền không đồng nghĩa với việc mất quyền đối với tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân. Theo khoản 2 Điều 16 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, công việc nội trợ và công việc khác có liên quan để duy trì đời sống chung được coi như lao động có thu nhập.

Quy định này thể hiện nguyên tắc bình đẳng giữa vợ và chồng trong quan hệ tài sản. Người ở nhà chăm sóc con cái, quán xuyến gia đình vẫn được pháp luật ghi nhận là có đóng góp cho khối tài sản chung. Vì vậy, khi ly hôn, người nội trợ có quyền yêu cầu Tòa án chia tài sản chung của vợ chồng theo quy định hiện hành.

Cơ sở pháp lý điều chỉnh việc chia tài sản khi ly hôn

Trọng tâm của việc chia tài sản khi ly hôn nằm ở Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Theo khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng được chia theo thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật. Đây là điểm xuất phát bắt buộc trong mọi tranh chấp tài sản khi ly hôn.

Theo khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung được chia đôi nhưng phải tính đến các yếu tố gồm hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng; công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì, phát triển khối tài sản chung; bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp; và lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng. Như vậy, “chia đôi” không phải là chia máy móc bằng nhau tuyệt đối.

Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định: trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung. Đây là quy tắc có ý nghĩa lớn khi một bên ở nhà làm nội trợ, không trực tiếp tạo ra chứng từ thu nhập nhưng vẫn có quyền đối với tài sản hình thành trong hôn nhân.

Vì sao công việc nội trợ được xem là có giá trị pháp lý tương đương thu nhập?

Pháp luật hôn nhân và gia đình không chỉ đánh giá đóng góp bằng tiền lương hay lợi nhuận kinh doanh. Hoạt động nội trợ, chăm sóc con, quản lý đời sống gia đình giúp bên còn lại có điều kiện lao động, tạo thu nhập và tích lũy tài sản. Do đó, công việc này được nhìn nhận như một hình thức đóng góp thực chất vào sự hình thành và phát triển khối tài sản chung.

Trong thực tiễn giải quyết ly hôn, Tòa án thường xem xét toàn bộ bối cảnh của gia đình. Nếu một bên đi làm tạo thu nhập, còn bên kia ở nhà chăm con, nấu nướng, quản lý sinh hoạt gia đình, thì công sức của cả hai đều được tính vào quá trình tạo lập tài sản. Cách đánh giá này phù hợp với khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và khoản 2 Điều 16 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Xác định tài sản chung và tài sản riêng trong trường hợp một bên nội trợ

Tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân thường được xác định là tài sản chung nếu không có căn cứ chứng minh là tài sản riêng. Tiền lương, tiền công, lợi tức phát sinh từ tài sản chung, tài sản do vợ chồng cùng tạo lập trong thời kỳ hôn nhân đều thuộc phạm vi tài sản chung theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Người nội trợ vẫn có quyền đối với những tài sản này dù không đứng tên trực tiếp.

Tài sản riêng vẫn được bảo lưu nếu thuộc các trường hợp luật định, như tài sản mỗi bên có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng, hoặc tài sản được chia riêng trong thời kỳ hôn nhân. Theo nguyên tắc chứng minh tại khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nếu không chứng minh được là riêng thì tài sản có xu hướng được xác định là chung. Đây là cơ sở quan trọng để bảo vệ người làm nội trợ trước nguy cơ bị phủ nhận quyền tài sản.

Tòa án chia tài sản chung cho người nội trợ theo tiêu chí nào?

Khi giải quyết tranh chấp, Tòa án không chỉ nhìn vào việc ai kiếm tiền nhiều hơn mà còn đánh giá mức độ đóng góp tổng thể của từng bên. Công sức đóng góp bao gồm cả lao động có thu nhập và lao động không thu nhập trực tiếp như nội trợ, chăm sóc con, duy trì nề nếp gia đình. Vì vậy, người nội trợ không mặc nhiên bị xem là đóng góp ít hơn.

Trường hợp khối tài sản được tạo lập chủ yếu từ công sức của một bên, Tòa án vẫn phải cân nhắc yếu tố nội trợ và chăm sóc gia đình của bên còn lại. Nếu người nội trợ đồng thời phải nuôi con nhỏ hoặc không có khả năng tạo thu nhập sau ly hôn, yếu tố hoàn cảnh gia đình và của vợ, chồng theo khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng được xem xét khi phân chia.

Chỉ khi có căn cứ rõ ràng về tài sản riêng, lỗi của một bên, hoặc sự chênh lệch đáng kể về công sức đóng góp, tỷ lệ chia mới có thể khác nhau. Tuy nhiên, việc một bên không có thu nhập do ở nhà làm nội trợ không phải là căn cứ để tước quyền chia tài sản. Pháp luật hiện hành bảo vệ trực tiếp quyền lợi của bên yếu thế hơn trong quan hệ kinh tế gia đình.

Người làm nội trợ cần lưu ý gì khi yêu cầu chia tài sản?

Người nội trợ nên thu thập đầy đủ chứng cứ về quá trình hôn nhân, việc chăm sóc con, quản lý gia đình và sự hình thành tài sản chung. Các tài liệu như giấy khai sinh của con, thông tin về tài sản mua trong thời kỳ hôn nhân, giấy tờ nhà đất, sao kê tài khoản, chứng cứ về việc một bên trực tiếp quản lý kinh tế gia đình đều có giá trị hỗ trợ yêu cầu chia tài sản.

Nếu có tranh chấp về nguồn gốc tài sản, cần xác định rõ tài sản nào hình thành trong hôn nhân, tài sản nào là riêng, tài sản nào là công sức chung có phát sinh từ hoạt động kinh doanh, đầu tư hoặc lao động của cả hai vợ chồng. Trong thực tiễn, việc đứng tên một mình trên giấy tờ không đồng nghĩa với quyền sở hữu tuyệt đối nếu tài sản được tạo lập từ thu nhập chung trong thời kỳ hôn nhân.

Kết luận

Người vợ hoặc chồng không có thu nhập nhưng làm nội trợ vẫn có quyền được chia tài sản khi ly hôn. Pháp luật hiện hành ghi nhận công việc nội trợ là lao động có thu nhập và coi đó là một dạng đóng góp vào đời sống chung của gia đình. Khi giải quyết ly hôn, Tòa án áp dụng nguyên tắc chia đôi có tính đến công sức đóng góp, hoàn cảnh gia đình và các yếu tố luật định khác.

Vì vậy, trong đa số trường hợp, người làm nội trợ không chỉ có quyền yêu cầu chia tài sản chung mà còn có cơ sở pháp lý rõ ràng để bảo vệ phần quyền lợi chính đáng của mình. Mấu chốt nằm ở việc xác định đúng tài sản chung, tài sản riêng và chứng minh vai trò đóng góp trong suốt thời kỳ hôn nhân.

Tài liệu tham khảo

• Luật Hôn nhân và gia đình 2014, đặc biệt Điều 16, Điều 33, Điều 59.
• Bộ luật Dân sự 2015, các quy định chung về tài sản và sở hữu có liên quan.
• Luật Hôn nhân và gia đình 2014 được công bố trên Cổng thông tin pháp luật của Chính phủ.
• Văn bản hướng dẫn và tài liệu chuyên môn của Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp về giải quyết tài sản khi ly hôn.
• Các bài viết bình luận pháp lý chuyên ngành về nguyên tắc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn.