Viết thêm tên, gạch tên sai trên phiếu bầu có hợp lệ không?

Khái quát về giá trị pháp lý của phiếu bầu

Trong bầu cử, phiếu bầu là phương tiện thể hiện ý chí của cử tri và là căn cứ trực tiếp để xác định kết quả bầu cử. Vì vậy, pháp luật quy định chặt chẽ về hình thức phiếu, cách ghi phiếu và các dấu hiệu làm phát sinh hoặc làm mất giá trị của phiếu. Nguyên tắc cốt lõi là phiếu phải phản ánh đúng lựa chọn của cử tri, không bị can thiệp bằng những nội dung ngoài khuôn mẫu được pháp luật cho phép.

Đối với bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, việc xác định phiếu hợp lệ hay không hợp lệ được thực hiện theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015. Đây là căn cứ pháp lý trung tâm để đánh giá các trường hợp viết thêm tên, gạch tên sai, ghi chú ngoài danh sách hoặc sửa chữa trên phiếu. Trong thực tiễn kiểm phiếu, tổ bầu cử không được tự ý chữa tên đã ghi trên phiếu, mà phải căn cứ đúng quy định để phân loại phiếu.

Viết thêm tên trên phiếu bầu có hợp lệ không?

Hành vi viết thêm tên người ngoài danh sách ứng cử vào phiếu bầu làm cho phiếu đó không hợp lệ theo điểm đ khoản 1 Điều 74 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015. Quy định này được hiểu theo nghĩa nghiêm ngặt: bất kỳ tên nào không thuộc danh sách người ứng cử của đơn vị bầu cử mà được ghi thêm vào phiếu đều làm phiếu mất giá trị hợp lệ. Ngoài việc viết thêm tên người ngoài danh sách, phiếu còn không hợp lệ nếu ghi thêm nội dung khác ngoài ý chí bầu cử được pháp luật thừa nhận.

Điểm đáng lưu ý là pháp luật không phân biệt việc viết thêm tên bằng bút mực, bút chì hay bằng ký hiệu tương đương. Chỉ cần phiếu thể hiện thêm thông tin không thuộc danh sách ứng cử hoặc thêm nội dung khác thì phiếu rơi vào nhóm không hợp lệ. Cách đánh giá này nhằm bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và tránh việc suy diễn ý chí cử tri ngoài khuôn mẫu pháp luật cho phép.

Gạch tên sai trên phiếu bầu được hiểu thế nào?

Pháp luật cho phép cử tri gạch tên những người không lựa chọn, nhưng việc gạch phải đặt trong giới hạn hợp lệ của phiếu. Theo khoản 1 Điều 74 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, phiếu bầu không hợp lệ nếu gạch xóa hết tên những người ứng cử. Trường hợp này khác với việc gạch một số tên để lựa chọn người khác trong danh sách; nếu việc gạch dẫn tới xóa sạch toàn bộ tên ứng cử viên trên phiếu thì phiếu mất giá trị hợp lệ.

Ngược lại, nếu cử tri gạch tên một số người ứng cử trong danh sách và vẫn bảo đảm cách thể hiện phiếu phù hợp với số lượng đại biểu được bầu, phiếu vẫn có thể được công nhận là hợp lệ. Cách hiểu này phù hợp với nguyên tắc tôn trọng ý chí bầu cử của cử tri trong phạm vi mà luật cho phép. Tuy nhiên, việc gạch xóa phải rõ ràng, không làm phát sinh nội dung mới ngoài danh sách ứng cử và không làm thay đổi số người được bầu vượt quá giới hạn pháp luật quy định.

Những trường hợp phiếu bầu bị coi là không hợp lệ

Khoản 1 Điều 74 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 xác định các phiếu không hợp lệ gồm: phiếu không theo mẫu quy định do tổ bầu cử phát ra; phiếu không có dấu của tổ bầu cử; phiếu để số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử; phiếu gạch xóa hết tên những người ứng cử; phiếu ghi thêm tên người ngoài danh sách những người ứng cử hoặc phiếu có ghi thêm nội dung khác. Đây là danh mục pháp lý có tính quyết định khi phân loại phiếu.

Từ quy định này có thể rút ra rằng không phải mọi thao tác trên phiếu đều làm phiếu vô hiệu. Chỉ những thao tác làm sai lệch khuôn mẫu, làm vượt quá số lượng người được bầu, xóa sạch toàn bộ tên ứng cử, hoặc thêm tên và nội dung ngoài danh sách mới làm phiếu không hợp lệ. Khi có nghi ngờ về tính hợp lệ, tổ trưởng tổ bầu cử phải đưa phiếu ra toàn tổ xem xét, quyết định theo đúng trình tự luật định.

Ranh giới giữa gạch tên hợp lệ và gạch tên sai

Ranh giới pháp lý nằm ở mục đích và kết quả của thao tác gạch trên phiếu. Gạch tên để thể hiện không lựa chọn một số ứng cử viên trong danh sách là hành vi được chấp nhận nếu phiếu vẫn đáp ứng điều kiện hợp lệ còn lại. Gạch tên sai theo nghĩa gạch toàn bộ danh sách, gạch kèm nội dung ngoài danh sách, hoặc gạch làm phát sinh việc vượt quá số người được bầu thì phiếu không hợp lệ.

Về mặt thực hành, cần phân biệt giữa “gạch một phần” và “gạch hết”. Gạch một phần là biểu hiện của lựa chọn bầu cử; gạch hết là hành vi làm triệt tiêu toàn bộ nội dung lựa chọn và bị pháp luật loại trừ. Vì vậy, khi xem xét phiếu, tổ bầu cử không chỉ nhìn hình thức gạch xóa mà còn phải đối chiếu với số lượng đại biểu được bầu và nội dung thể hiện trên phiếu.

Hệ quả pháp lý khi phiếu bầu không hợp lệ

Phiếu bầu không hợp lệ không được tính vào kết quả bầu cử. Điều này có nghĩa là ý chí được thể hiện trên phiếu không làm phát sinh giá trị lựa chọn đối với ứng cử viên nào, dù phiếu vẫn được kiểm đếm trong tổng số phiếu thu về. Hệ quả trực tiếp là phiếu đó không góp phần xác định số phiếu hợp lệ của từng ứng cử viên.

Trong quy trình kiểm phiếu, việc phân loại đúng phiếu hợp lệ và không hợp lệ có ý nghĩa quyết định đối với tính chính xác của biên bản kiểm phiếu và kết quả bầu cử. Nếu phân loại sai, kết quả bầu cử có thể bị ảnh hưởng và phát sinh khiếu nại, kiến nghị theo trình tự pháp luật. Do đó, việc áp dụng thống nhất Điều 74 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 là yêu cầu bắt buộc trong mọi cuộc bầu cử.

Kết luận

Viết thêm tên người ngoài danh sách ứng cử trên phiếu bầu là hành vi làm phiếu không hợp lệ theo điểm đ khoản 1 Điều 74 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015. Gạch tên một phần ứng cử viên trong danh sách có thể vẫn hợp lệ nếu không làm phiếu rơi vào các trường hợp luật cấm; ngược lại, gạch xóa hết tên những người ứng cử thì phiếu không hợp lệ theo điểm d khoản 1 Điều 74 của luật này. Vì vậy, tiêu chí quyết định không nằm ở việc phiếu có bị gạch hay không, mà ở việc phiếu có còn giữ đúng khuôn khổ pháp lý về mẫu phiếu, danh sách ứng cử, số lượng người được bầu và nội dung thể hiện hay không.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015.
• Hệ thống văn bản pháp luật của Bộ Tư pháp về Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015.
• Cổng thông tin của Chính phủ về Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân.
• Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, chuyên mục về phiếu bầu hợp lệ và không hợp lệ.