Vay qua app bị truy cập danh bạ, đe dọa người thân: báo cơ quan nào?

Bản chất pháp lý của hành vi truy cập danh bạ và đe dọa người thân

Việc một ứng dụng vay tiền thu thập, sử dụng danh bạ điện thoại rồi gọi điện, nhắn tin gây áp lực cho người thân của bên vay không còn là quan hệ dân sự đơn thuần. Khi hành vi đó được dùng để uy hiếp tinh thần nhằm buộc người vay hoặc người liên quan giao tiền, cung cấp tài sản hoặc thực hiện yêu cầu bất lợi, dấu hiệu của tội cưỡng đoạt tài sản được đặt ra theo khoản 1 Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.

Trường hợp đối tượng chỉ thu thập, sử dụng thông tin cá nhân, số điện thoại, danh bạ để quấy rối, đe dọa, xúc phạm người khác, hành vi này còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về thông tin trên môi trường mạng. Theo điểm g khoản 3 Điều 102 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi cung cấp, trao đổi, truyền đưa hoặc lưu trữ, sử dụng thông tin số điện thoại nhằm đe dọa, quấy rối, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của người khác thuộc nhóm hành vi bị xử phạt.

Nếu ứng dụng vay tiền tự ý khai thác danh bạ, hình ảnh, dữ liệu cá nhân mà không có căn cứ hợp pháp, còn có dấu hiệu xâm phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin. Tùy tính chất, mức độ, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét đồng thời yếu tố hình sự, hành chính và trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự.

Cần báo cơ quan nào khi bị đe dọa qua app vay tiền?

Cơ quan công an là nơi cần báo đầu tiên khi hành vi đe dọa có dấu hiệu tội phạm, đặc biệt khi có nội dung uy hiếp tinh thần, bôi nhọ, đe dọa phát tán hình ảnh, hoặc cưỡng ép trả tiền. Người bị hại nộp đơn tố giác, kèm toàn bộ chứng cứ, tại Công an cấp xã nơi cư trú hoặc nơi xảy ra hành vi vi phạm; cơ quan công an là đầu mối tiếp nhận và chuyển xử lý theo thẩm quyền.

Nếu hành vi diễn ra trên không gian mạng, phát tán qua số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, tin nhắn điện tử hoặc nền tảng công nghệ, có thể đồng thời phản ánh tới cơ quan chuyên trách về an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao. Việc này giúp thu thập, xác minh nguồn phát tán dữ liệu, truy vết tài khoản, số thuê bao và phương thức vận hành của nhóm đòi nợ.

Đối với nội dung quấy rối qua thuê bao di động, người bị hại cũng nên gửi phản ánh đến nhà mạng đang cung cấp dịch vụ cho số điện thoại gọi đến, nhắn tin đe dọa. Nhà mạng có trách nhiệm tiếp nhận khiếu nại thuê bao, phối hợp chặn lọc, lưu vết kỹ thuật và hỗ trợ cung cấp thông tin theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Trong trường hợp đã phát sinh hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm bằng tin nhắn, cuộc gọi, hình ảnh hoặc nội dung trên mạng xã hội, có thể gửi thêm đơn đến cơ quan quản lý thông tin và truyền thông tại địa phương để đề nghị xử lý hành chính theo thẩm quyền. Tuy nhiên, khi có dấu hiệu cưỡng đoạt tài sản hoặc đe dọa nghiêm trọng, ưu tiên vẫn là trình báo công an để xem xét trách nhiệm hình sự.

Chứng cứ cần chuẩn bị trước khi trình báo

Hồ sơ tố giác cần được chuẩn bị đầy đủ, rõ ràng và có tính xác thực. Người bị hại nên lưu lại ảnh chụp màn hình tin nhắn, lịch sử cuộc gọi, ghi âm, video, đường link bài đăng, tên tài khoản, số điện thoại, thời gian liên hệ và nội dung đe dọa. Nếu có người thân bị quấy rối, cần bổ sung lời trình bày của họ và các chứng cứ tương ứng.

Nên giữ nguyên dữ liệu gốc trên điện thoại, không xóa cuộc trò chuyện và không chỉnh sửa ảnh chụp màn hình để bảo đảm giá trị chứng minh. Nếu ứng dụng yêu cầu quyền truy cập danh bạ, ảnh, vị trí hoặc bộ nhớ thiết bị, cần ghi nhận tên app, thời điểm cài đặt, quyền truy cập đã cấp và các giao dịch đã phát sinh.

Trường hợp đã chuyển tiền, phải lưu sao kê ngân hàng, biên lai, nội dung chuyển khoản, thông tin ví điện tử và mọi thỏa thuận vay. Các tài liệu này giúp xác định chuỗi sự kiện, số tiền bị chiếm đoạt hoặc bị ép trả, qua đó hỗ trợ định danh hành vi vi phạm chính xác hơn.

Trình tự xử lý hiệu quả để bảo vệ quyền lợi

Trước hết, cần ngừng tương tác riêng lẻ với đối tượng đe dọa và không tiếp tục cung cấp thêm thông tin cá nhân, mã OTP, ảnh giấy tờ hoặc danh bạ thiết bị. Đồng thời, người bị hại nên thông báo cho người thân biết đây là hành vi quấy rối để tránh bị tác động tâm lý và tránh chuyển tiền theo yêu cầu bất hợp pháp.

Bước tiếp theo là nộp đơn tố giác tội phạm hoặc đơn trình báo đến cơ quan công an, nêu rõ diễn biến, thời điểm, phương thức liên hệ, số tiền bị đòi, mức độ đe dọa và yêu cầu bảo vệ. Đơn nên được gửi kèm bản sao căn cước, tài liệu chứng minh quan hệ vay, dữ liệu trao đổi và danh sách số điện thoại, tài khoản đã sử dụng để khủng bố.

Nếu hành vi phát tán tin nhắn, hình ảnh, âm thanh làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm, người bị hại có thể đồng thời đề nghị xử lý hành chính đối với chủ thể vi phạm trong lĩnh vực thông tin và viễn thông. Khi có dấu hiệu rõ của cưỡng đoạt tài sản, hồ sơ cần được ưu tiên chuyển sang hướng xử lý hình sự để ngăn chặn việc tiếp tục đe dọa.

Cơ sở pháp lý cần lưu ý

Hành vi đe dọa nhằm chiếm đoạt tài sản được xem xét theo khoản 1 Điều 170 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Đây là căn cứ trung tâm để đánh giá các hành vi gọi điện khủng bố, gây áp lực cho người vay hoặc người thân nhằm buộc trả tiền.

Hành vi sử dụng thông tin số điện thoại để đe dọa, quấy rối, xúc phạm danh dự, nhân phẩm bị xử phạt theo điểm g khoản 3 Điều 102 Nghị định 15/2020/NĐ-CP. Quy định này đặc biệt phù hợp với các trường hợp đòi nợ bằng cách nhắn tin hàng loạt, gọi điện liên tục, đăng tải nội dung bôi nhọ hoặc gây hoang mang cho người thân.

Nếu phát sinh hành vi xâm nhập trái phép thiết bị, chiếm đoạt tài khoản, phát tán dữ liệu cá nhân, việc xử lý còn có thể đặt dưới các quy định khác của pháp luật hình sự, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Vì vậy, hồ sơ trình báo cần mô tả toàn diện hành vi, không chỉ dừng ở việc “bị gọi đòi nợ”.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.
• Nghị định 15/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật An ninh mạng 2018.
• Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Quy định tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan công an có thẩm quyền.