Thu tiền học thêm, kỹ năng sống không công khai: phản ánh ở đâu?

Nhận diện hành vi thu tiền không công khai trong trường học

Trong hoạt động giáo dục, các khoản thu liên quan đến học thêm, kỹ năng sống, câu lạc bộ, ngoại khóa hoặc dịch vụ hỗ trợ chỉ được thực hiện khi có căn cứ pháp luật rõ ràng, được công khai đầy đủ và bảo đảm nguyên tắc tự nguyện đối với những khoản không bắt buộc. Việc nhà trường thu tiền nhưng không thông báo mức thu, không nêu rõ nội dung chi, không công khai danh mục khoản thu hoặc không tổ chức lấy ý kiến đúng quy định là biểu hiện thiếu minh bạch trong quản lý tài chính giáo dục.

Đối với dạy thêm, học thêm, Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT quy định tổ chức, cá nhân dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền phải đăng ký kinh doanh, công khai môn học, thời lượng, địa điểm, hình thức tổ chức, mức thu và việc quản lý, sử dụng tiền thu. Đây là căn cứ quan trọng để đánh giá tính hợp pháp của khoản thu học thêm phát sinh trong hoặc ngoài trường.

Đối với các hoạt động kỹ năng sống, kỹ năng mềm, trải nghiệm, liên kết giáo dục hoặc dịch vụ hỗ trợ học tập, cơ sở giáo dục phải công khai theo quy định về công khai trong lĩnh vực giáo dục và quản lý tài chính, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa khoản thu được phép và khoản thu tự nguyện. Nếu có dấu hiệu “thu hộ”, “thu gộp”, “thu thay” nhưng không minh bạch về đơn vị hưởng lợi, mục đích sử dụng và chứng từ chi, phụ huynh có cơ sở yêu cầu làm rõ ngay.

Cơ sở pháp lý để yêu cầu công khai và kiểm tra

Về nguyên tắc công khai, cơ sở giáo dục phải thực hiện công khai các điều kiện bảo đảm chất lượng, thu chi tài chính và các khoản thu khác theo quy định tại Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT về công khai trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Khi nội dung phản ánh liên quan đến thu tiền không công khai, văn bản này là căn cứ trực tiếp để yêu cầu nhà trường cung cấp thông tin, chứng từ và phương án sử dụng nguồn thu.

Về dạy thêm, học thêm, Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT là văn bản chuyên ngành điều chỉnh việc tổ chức, quản lý, công khai và thu tiền dạy thêm. Nếu trường tự tổ chức, liên kết tổ chức hoặc để phát sinh khoản thu học thêm nhưng không công khai mức thu, không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền, đây là dấu hiệu vi phạm quy định về dạy thêm, học thêm và có thể bị xử lý theo chế tài hành chính hiện hành.

Về quyền khiếu nại và phản ánh, Luật Khiếu nại 2011 cho phép cá nhân thực hiện khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền khi cho rằng quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Ngoài ra, Luật Tiếp công dân 2013 và Luật Tố cáo 2018 tạo cơ sở để gửi phản ánh, kiến nghị hoặc tố cáo khi có dấu hiệu sai phạm, lạm thu, che giấu thông tin hoặc sử dụng sai mục đích khoản tiền thu từ phụ huynh.

Phản ánh ở đâu khi trường thu tiền học thêm, kỹ năng sống nhưng không công khai

Phản ánh lần đầu tại chính nhà trường

Trước hết, phụ huynh nên yêu cầu nhà trường công khai ngay danh mục khoản thu, căn cứ thu, mức thu, số học sinh tham gia, đơn vị tổ chức, thời lượng, hợp đồng liên kết và chứng từ chi tiêu. Yêu cầu này nên được thể hiện bằng văn bản hoặc qua kênh tiếp nhận chính thức của trường để bảo đảm có căn cứ theo dõi việc giải quyết.

Nếu khoản thu do lớp hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra thu nhưng thực chất phục vụ hoạt động do nhà trường tổ chức hoặc chỉ đạo, phụ huynh vẫn có quyền đề nghị hiệu trưởng, kế toán, bộ phận tài vụ và ban đại diện giải trình cụ thể. Chỉ khi thông tin được xác minh rõ ràng mới có thể đánh giá đó là khoản thu hợp pháp hay lạm thu trá hình.

Gửi đến cơ quan quản lý giáo dục

Khi nhà trường không công khai hoặc giải trình không thỏa đáng, phụ huynh gửi phản ánh đến cơ quan quản lý trực tiếp của trường là Ủy ban nhân dân cấp xã và Phòng Văn hóa - Xã hội cấp xã đối với các nội dung thuộc thẩm quyền quản lý giáo dục ở địa bàn cơ sở; đồng thời gửi đến Sở Giáo dục và Đào tạo nếu vụ việc liên quan đến trường thuộc phạm vi quản lý của Sở hoặc cần thanh tra chuyên ngành. Trong thực tiễn quản lý hiện hành, cơ quan giáo dục cấp tỉnh là đầu mối chủ yếu tiếp nhận, kiểm tra và xử lý các phản ánh về lạm thu, ép học thêm, dạy thêm trá hình.

Trường hợp nội dung phản ánh liên quan đến thu tiền học thêm, tổ chức dạy thêm trái quy định, phụ huynh nên gửi đồng thời đến đường dây nóng, bộ phận tiếp công dân hoặc cổng tiếp nhận kiến nghị của ngành giáo dục nếu địa phương đã công khai. Việc gửi nhiều kênh không làm trùng lặp quyền phản ánh mà giúp tăng khả năng được xử lý đúng thẩm quyền và đúng thời hạn.

Phản ánh tới thanh tra, cơ quan tài chính, thuế và công an khi có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng

Nếu khoản thu không chỉ thiếu công khai mà còn có dấu hiệu chiếm dụng, sử dụng sai mục đích, lập chứng từ giả, không hạch toán, không xuất hóa đơn hoặc thu tiền vào tài khoản cá nhân để né kê khai, phụ huynh có thể phản ánh đến cơ quan thanh tra, cơ quan tài chính hoặc cơ quan thuế. Khi phát sinh dấu hiệu trốn thuế, gian lận tài chính hay chiếm đoạt, nội dung phản ánh nên nêu rõ dòng tiền, người thu, cách thu, thời gian thu và tài liệu kèm theo.

Trong trường hợp có dấu hiệu ép buộc, đe dọa, cản trở quyền học tập, hoặc lợi dụng vị trí quản lý để thu tiền trái quy định, phụ huynh có quyền gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền theo Luật Tố cáo 2018. Khi thông tin vụ việc có dấu hiệu tội phạm, việc chuyển đến cơ quan công an là cần thiết để xem xét theo trình tự tố tụng hình sự.

Trình tự phản ánh để bảo đảm hiệu quả

Người phản ánh cần ghi rõ tên trường, lớp, khoản thu, thời điểm thu, số tiền, người trực tiếp thu, hình thức thu và lý do cho rằng khoản thu không công khai. Nếu có phiếu thu, thông báo trên nhóm lớp, tin nhắn, hình ảnh hoặc biên nhận chuyển khoản, cần lưu giữ đầy đủ để làm chứng cứ.

Đơn phản ánh nên yêu cầu ba nội dung trọng tâm: công khai căn cứ thu; công khai nội dung chi, quyết toán; chấm dứt ngay khoản thu trái quy định nếu chưa có căn cứ pháp lý. Khi có nhiều phụ huynh cùng phản ánh, nên thống nhất một đầu mối đại diện để giảm nguy cơ thông tin bị phân tán và bảo đảm tính nhất quán của chứng cứ.

Sau khi nộp đơn, phụ huynh có quyền theo dõi thời hạn tiếp nhận và giải quyết theo Luật Khiếu nại 2011, Luật Tố cáo 2018 và quy trình hành chính của cơ quan nhận đơn. Nếu vụ việc chậm xử lý, không trả lời hoặc trả lời không đầy đủ, người phản ánh tiếp tục gửi lên cấp trên trực tiếp của cơ quan đã nhận đơn.

Quyền và giới hạn của phụ huynh khi phản ánh

Phụ huynh có quyền yêu cầu minh bạch, đề nghị kiểm tra và từ chối những khoản thu không có căn cứ pháp luật. Quyền này gắn với nghĩa vụ bảo vệ lợi ích hợp pháp của con em và bảo vệ sự công bằng trong môi trường học đường.

Ngược lại, việc phản ánh cần dựa trên tài liệu xác thực, tránh quy chụp hoặc công bố thông tin sai lệch gây ảnh hưởng đến danh dự cá nhân, tổ chức. Khi nội dung phản ánh đã có chứng cứ rõ ràng, việc gửi đúng cơ quan, đúng thẩm quyền và đúng trình tự là yếu tố quyết định hiệu quả xử lý.

Kết luận

Trường thu tiền học thêm, tiền kỹ năng sống nhưng không công khai là dấu hiệu cần được kiểm tra ngay về tính hợp pháp và tính minh bạch. Phụ huynh trước hết phản ánh tại nhà trường, sau đó gửi đến Ủy ban nhân dân cấp xã, cơ quan quản lý giáo dục cấp tỉnh, thanh tra, cơ quan tài chính, thuế hoặc công an tùy tính chất vi phạm. Cách phản ánh đúng nơi, đúng việc và có chứng cứ sẽ bảo đảm quyền lợi của học sinh và góp phần chấn chỉnh kỷ cương tài chính trong nhà trường.

Tài liệu tham khảo

• Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về dạy thêm, học thêm.
• Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về công khai trong cơ sở giáo dục.
• Luật Khiếu nại 2011.
• Luật Tố cáo 2018.
• Luật Tiếp công dân 2013.
• Nghị định 04/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.