Tiền cha mẹ góp mua nhà cho vợ chồng: cho riêng hay cho chung?

Khung pháp lý để xác định tiền cha mẹ góp mua nhà

Quan hệ tài sản giữa vợ và chồng được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Theo khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng bao gồm tài sản do vợ chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và các thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định khác. Theo khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản riêng gồm tài sản mỗi người có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân và các tài sản khác thuộc sở hữu riêng theo luật.

Đối với việc cha mẹ hỗ trợ tiền mua nhà, bản chất pháp lý thường là giao dịch tặng cho tài sản theo Bộ luật Dân sự 2015. Theo khoản 1 Điều 457 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, còn bên được tặng cho đồng ý nhận. Vì vậy, câu hỏi trọng tâm không phải là “cha mẹ của ai đã đưa tiền”, mà là “cha mẹ tặng cho ai” và “tiền đó đã được nhập vào khối tài sản nào”.

Khi tiền góp mua nhà được coi là cho riêng một bên

Tiền cha mẹ góp mua nhà được xác định là cho riêng nếu có căn cứ thể hiện rõ ý chí tặng cho độc lập đối với một người con. Trường hợp này phù hợp với khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, theo đó tài sản được tặng cho riêng là tài sản riêng của người được tặng cho. Nếu khoản tiền tặng cho riêng đó được dùng trực tiếp để mua nhà, quyền tài sản đối với căn nhà hoặc phần giá trị tương ứng cũng mang tính chất tài sản riêng theo nguyên tắc xác lập từ nguồn gốc tài sản.

Trong thực tiễn, chứng cứ thường thể hiện qua văn bản tặng cho ghi rõ chỉ tặng cho con trai hoặc con gái; chứng từ chuyển khoản ghi nhận người nhận là một người; lời xác nhận nhất quán của các bên; hoặc văn bản cam kết tài sản riêng. Nếu nhà được mua đứng tên một người và các dữ kiện giao dịch thể hiện tiền do cha mẹ người đó cho riêng, căn nhà có cơ sở được xác định là tài sản riêng, trừ khi sau đó vợ chồng có thỏa thuận nhập vào tài sản chung theo quy định về xác lập chế độ tài sản của vợ chồng.

Khi tiền góp mua nhà được coi là cho chung vợ chồng

Tiền cha mẹ góp mua nhà được coi là cho chung khi ý chí tặng cho hướng tới cả hai vợ chồng, hoặc khi có thỏa thuận để khoản tiền đó trở thành tài sản chung. Theo khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản do vợ chồng cùng được tặng cho là tài sản chung; đồng thời khoản 1 Điều 33 còn bao quát các tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung. Như vậy, nếu cha mẹ hai bên cùng hỗ trợ mua nhà với ý chí tạo lập chỗ ở cho cả gia đình, hoặc cha mẹ một bên nhưng xác nhận tặng cho cả hai vợ chồng, phần tiền đó và căn nhà hình thành từ nó được xác định là tài sản chung.

Nhà ở được mua trong thời kỳ hôn nhân còn chịu sự suy đoán pháp lý về tài sản chung khi không chứng minh được là tài sản riêng. Theo khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ chồng đang tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung. Vì vậy, nếu không có giấy tờ thể hiện rõ việc tặng cho riêng, số tiền cha mẹ góp thường rất dễ bị xem là đã nhập vào khối tài sản chung của vợ chồng.

Hình thức chứng cứ có ý nghĩa quyết định

Đối với nhà ở, hình thức xác lập giao dịch và chứng cứ đi kèm có vai trò đặc biệt quan trọng. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về tặng cho bất động sản, giao dịch tặng cho phải lập thành văn bản và thực hiện theo hình thức phù hợp với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu. Khi cha mẹ góp tiền mua nhà, giấy chuyển khoản, văn bản tặng cho, thỏa thuận của vợ chồng, giấy xác nhận của gia đình, và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở đều là căn cứ quan trọng để xác định chủ thể được tặng cho và phạm vi tặng cho.

Trong tranh chấp, bên cho rằng đó là tài sản riêng phải chứng minh được nguồn tiền và ý chí tặng cho riêng. Nếu tiền do cha mẹ chuyển nhưng nội dung chuyển tiền không ghi rõ tặng cho ai, nhà đứng tên chung hai vợ chồng, hoặc hai bên cùng thừa nhận việc sử dụng khoản tiền đó để tạo lập chỗ ở gia đình, tòa án thường có căn cứ để xác định đây là tài sản chung hoặc ít nhất là phần giá trị có tính chất chung. Ngược lại, nếu có văn bản tặng cho riêng một bên và toàn bộ dòng tiền được chứng minh rõ ràng, phần tài sản tương ứng sẽ được coi là riêng.

Cách xử lý khi nhà được mua bằng cả tiền riêng và tiền chung

Thực tế thường gặp nhất là nhà được hình thành từ nhiều nguồn: một phần tiền cha mẹ cho riêng, một phần là thu nhập chung của vợ chồng, hoặc một phần vay mượn trong thời kỳ hôn nhân. Trong trường hợp này, căn nhà không được giản đơn xếp hoàn toàn vào một loại tài sản, mà phải xem xét tỷ lệ đóng góp và công sức bảo toàn, cải tạo, thanh toán nghĩa vụ liên quan theo nguyên tắc xác định phần quyền sở hữu tương ứng. Nếu các bên có thỏa thuận bằng văn bản về tỷ lệ sở hữu, thỏa thuận đó là căn cứ ưu tiên.

Khi không thể tách bạch rõ ràng phần riêng và phần chung, cơ quan giải quyết tranh chấp thường căn cứ vào nguyên tắc suy đoán tài sản chung và đánh giá toàn bộ chứng cứ để xác định phần giá trị có nguồn gốc riêng. Đây là điểm rất quan trọng vì nhiều giao dịch gia đình chỉ thỏa thuận miệng, trong khi đối với tài sản lớn như nhà đất, chứng cứ không đầy đủ thường làm giảm đáng kể khả năng bảo vệ yêu cầu xác lập tài sản riêng.

Hệ quả pháp lý đối với quản lý, định đoạt và ly hôn

Nếu căn nhà là tài sản chung, việc bán, tặng cho, thế chấp hoặc định đoạt khác phải có sự thỏa thuận của cả hai vợ chồng theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Nếu là tài sản riêng của một bên, người đó có quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt theo quy định của pháp luật dân sự và hôn nhân gia đình, nhưng vẫn phải bảo đảm các nghĩa vụ phát sinh khác nếu có. Khi ly hôn, tài sản chung được chia theo nguyên tắc của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, còn tài sản riêng vẫn thuộc về chủ sở hữu riêng, trừ trường hợp đã nhập vào tài sản chung hoặc có thỏa thuận khác.

Với nhà được hình thành từ tiền cha mẹ góp, hệ quả pháp lý lớn nhất nằm ở chỗ khoản tiền đó có được công nhận là yếu tố riêng hay không. Chỉ một chi tiết trong chứng cứ, như văn bản tặng cho ghi rõ “cho vợ chồng” hoặc “cho riêng con”, đã có thể làm thay đổi hoàn toàn kết luận về chế độ sở hữu. Vì vậy, việc xác lập bằng văn bản ngay từ đầu là biện pháp bảo đảm an toàn pháp lý hiệu quả nhất.

Giải pháp phòng ngừa tranh chấp

Để tránh tranh chấp, cha mẹ khi góp tiền mua nhà nên lập văn bản tặng cho ghi rõ người nhận là ai, số tiền bao nhiêu, mục đích tặng cho và ý chí cho riêng hay cho chung. Vợ chồng cũng nên lập thỏa thuận về tài sản hình thành từ khoản tiền đó, đặc biệt khi một bên nhận hỗ trợ lớn từ gia đình mình. Nếu mua nhà bằng nhiều nguồn, cần lưu giữ chứng từ chuyển khoản, hợp đồng mua bán, giấy tờ thanh toán và nội dung thỏa thuận nội bộ giữa các bên.

Về mặt thực hành pháp lý, cách tốt nhất là ghi nhận rõ ràng ngay từ giai đoạn trước khi ký hợp đồng mua bán hoặc nhận chuyển tiền. Điều này giúp giảm rủi ro suy đoán bất lợi theo khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và hạn chế tranh chấp khi ly hôn, thừa kế hoặc xử lý nợ.

Kết luận

Tiền cha mẹ góp mua nhà cho vợ chồng không mặc nhiên là tài sản riêng hay tài sản chung; kết luận phụ thuộc vào ý chí tặng cho, hình thức xác lập giao dịch và chứng cứ chứng minh. Nếu cha mẹ tặng cho riêng một bên thì khoản tiền và phần nhà hình thành từ đó là tài sản riêng theo khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014; nếu tặng cho cả hai vợ chồng hoặc có thỏa thuận nhập chung thì là tài sản chung theo khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Trong trường hợp không chứng minh được tính chất riêng, tài sản phát sinh trong thời kỳ hôn nhân sẽ chịu suy đoán là tài sản chung theo khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Tài liệu tham khảo

• Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Nghị định số 126/2014/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hôn nhân và Gia đình.
• Nghị định số 29/2013/NĐ-CP về thừa kế và tặng cho tài sản.
• Án lệ, bản án và thực tiễn xét xử về tranh chấp tài sản chung, tài sản riêng của vợ chồng.