Thuê chuyên gia nước ngoài làm việc từ xa có chịu thuế nhà thầu không?

Thuê chuyên gia nước ngoài làm việc từ xa và câu hỏi về thuế nhà thầu

Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp Việt Nam ký hợp đồng với chuyên gia nước ngoài để tư vấn, thiết kế, lập trình, kiểm toán, đào tạo hoặc hỗ trợ kỹ thuật qua nền tảng trực tuyến. Điểm gây tranh luận là chuyên gia không hiện diện tại Việt Nam, không có văn phòng, không cư trú tại Việt Nam và chỉ thực hiện công việc từ xa. Tuy nhiên, việc “làm việc từ xa” không tự động loại trừ nghĩa vụ thuế nhà thầu; vấn đề phải được xem xét theo bản chất hợp đồng và quy định về thu nhập phát sinh tại Việt Nam.

Về nguyên tắc, thuế nhà thầu là cơ chế thu thuế áp dụng đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập phát sinh tại Việt Nam theo Thông tư 103/2014/TT-BTC. Khi bên Việt Nam thuê dịch vụ của nhà thầu nước ngoài, nghĩa vụ thuế thường được xác định trên khoản thanh toán cho dịch vụ đó nếu dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh của văn bản này. Do đó, trọng tâm pháp lý không nằm ở hình thức online hay offline, mà nằm ở việc dịch vụ có được cung cấp và sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng tại Việt Nam hay không.

Cơ sở pháp lý xác định nghĩa vụ thuế nhà thầu

Theo khoản 1 Điều 1 Thông tư 103/2014/TT-BTC, đối tượng áp dụng gồm tổ chức, cá nhân nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập phát sinh tại Việt Nam, không phụ thuộc vào việc có cơ sở thường trú hay không trong mọi trường hợp. Theo điểm a khoản 1 Điều 1 Thông tư 103/2014/TT-BTC, dịch vụ do nhà thầu nước ngoài cung cấp trên cơ sở hợp đồng sử dụng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng tại Việt Nam thuộc phạm vi điều chỉnh của thuế nhà thầu. Quy định này cho thấy yếu tố quyết định là mối liên hệ kinh tế với Việt Nam, không phải địa điểm ngồi thực hiện công việc.

Trong nhóm dịch vụ, Thông tư 103/2014/TT-BTC quy định cơ chế tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu tính thuế đối với nhà thầu nước ngoài không thực hiện chế độ kế toán Việt Nam và không đăng ký nộp thuế theo phương pháp kê khai. Với các dịch vụ tư vấn, thiết kế, quản lý, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật, doanh nghiệp Việt Nam thường phải xem xét tỷ lệ thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp áp dụng theo biểu tỷ lệ tại Thông tư này. Vì vậy, hợp đồng thuê chuyên gia nước ngoài làm việc từ xa vẫn có thể phát sinh thuế nhà thầu nếu khoản chi trả là doanh thu từ dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh.

Thuê chuyên gia nước ngoài làm việc từ xa có phát sinh thuế nhà thầu không?

Câu trả lời là: có phát sinh trong trường hợp chuyên gia nước ngoài cung cấp dịch vụ cho bên Việt Nam theo hợp đồng và dịch vụ đó được sử dụng cho hoạt động tại Việt Nam. Việc chuyên gia làm việc hoàn toàn từ nước ngoài, nhận thanh toán qua ngân hàng hoặc giao kết hợp đồng điện tử không làm thay đổi bản chất của giao dịch nếu kết quả dịch vụ phục vụ cho doanh nghiệp Việt Nam. Khi đó, khoản thanh toán vẫn là doanh thu của nhà thầu nước ngoài và có thể thuộc diện khấu trừ, kê khai, nộp thuế nhà thầu tại Việt Nam.

Ngược lại, nếu giao dịch không phải là dịch vụ cung cấp cho việc sử dụng tại Việt Nam theo nghĩa của Thông tư 103/2014/TT-BTC, hoặc khoản chi trả không mang bản chất tiền dịch vụ của nhà thầu nước ngoài, thì nghĩa vụ thuế nhà thầu không đặt ra. Trường hợp phải áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần, doanh nghiệp cần đối chiếu điều kiện miễn, giảm theo hiệp định tương ứng và hồ sơ chứng minh tư cách cư trú của nhà thầu nước ngoài theo quy định quản lý thuế hiện hành. Đây là nhóm hồ sơ có ý nghĩa quyết định vì cơ quan thuế chỉ chấp nhận miễn, giảm khi đầy đủ căn cứ pháp lý và chứng từ hợp lệ.

Phân biệt các tình huống thường gặp

1. Chuyên gia nước ngoài tư vấn cho doanh nghiệp Việt Nam từ xa

Đây là tình huống điển hình phát sinh thuế nhà thầu. Chuyên gia ký hợp đồng tư vấn chiến lược, chuyển đổi số, pháp lý, kỹ thuật hoặc đào tạo cho doanh nghiệp Việt Nam, dù toàn bộ hoạt động diễn ra qua email, họp trực tuyến hay nền tảng số, vẫn là dịch vụ cung cấp cho bên Việt Nam. Doanh nghiệp Việt Nam thường là bên có trách nhiệm khấu trừ và nộp thay phần thuế nhà thầu trước khi thanh toán cho nhà thầu nước ngoài.

2. Chuyên gia nước ngoài làm việc từ xa nhưng không cung cấp dịch vụ cho Việt Nam

Nếu chuyên gia chỉ thực hiện công việc cho một thực thể ở nước ngoài, còn doanh nghiệp Việt Nam chỉ là đơn vị trung gian thanh toán hoặc không phải bên hưởng dịch vụ, thì cần xem xét lại bản chất hợp đồng và dòng tiền. Trong trường hợp doanh nghiệp Việt Nam không phải bên sử dụng dịch vụ, không phải bên chịu chi phí và không phải bên có nghĩa vụ thanh toán cho dịch vụ tại Việt Nam, cơ sở áp dụng thuế nhà thầu sẽ không được xác lập theo cùng logic thông thường. Tuy vậy, thực tiễn giao dịch đòi hỏi rà soát kỹ chuỗi hợp đồng, phụ lục, hóa đơn và chứng từ chuyển tiền.

3. Chuyên gia nước ngoài sang Việt Nam làm việc một thời gian

Khi chuyên gia hiện diện tại Việt Nam và thực hiện dịch vụ tại Việt Nam, rủi ro thuế nhà thầu thường rõ ràng hơn. Ngoài thuế nhà thầu đối với khoản thanh toán dịch vụ, còn có thể phát sinh nghĩa vụ về thuế thu nhập cá nhân nếu chuyên gia là cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công theo quy định thuế thu nhập cá nhân hiện hành. Doanh nghiệp phải tách bạch quan hệ dịch vụ với quan hệ lao động để xác định đúng sắc thuế và bên có trách nhiệm khấu trừ.

Cơ chế khấu trừ, kê khai và nộp thuế

Trong giao dịch với nhà thầu nước ngoài, bên Việt Nam thường là bên khấu trừ và nộp thay thuế nhà thầu trước khi chuyển tiền thanh toán. Cách tính thuế phụ thuộc vào loại dịch vụ, tỷ lệ doanh thu tính thuế và phương pháp áp dụng theo Thông tư 103/2014/TT-BTC. Doanh nghiệp cần xác định rõ giá trị hợp đồng đã bao gồm hay chưa bao gồm thuế, vì điều này ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế phải khấu trừ và số tiền thực trả cho chuyên gia.

Hồ sơ thuế nên được chuẩn bị đồng bộ ngay từ khi ký hợp đồng, gồm hợp đồng dịch vụ, mô tả phạm vi công việc, điều khoản thanh toán, bằng chứng về nơi sử dụng dịch vụ, hóa đơn/chứng từ nước ngoài và tài liệu cư trú thuế của nhà thầu nếu đề nghị áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Sự thiếu nhất quán giữa hợp đồng và thực tế thanh toán thường là nguyên nhân dẫn đến ấn định nghĩa vụ thuế hoặc loại trừ quyền hưởng ưu đãi theo hiệp định. Vì vậy, việc chuẩn hóa hồ sơ ngay từ đầu có ý nghĩa phòng ngừa rủi ro thuế đáng kể.

Kết luận

Thuê chuyên gia nước ngoài làm việc từ xa vẫn có thể phát sinh thuế nhà thầu nếu dịch vụ được cung cấp cho doanh nghiệp Việt Nam và được sử dụng tại Việt Nam theo hợp đồng. Việc không hiện diện vật lý tại Việt Nam không phải là tiêu chí quyết định để loại trừ thuế nhà thầu. Doanh nghiệp cần căn cứ đúng theo điểm a khoản 1 Điều 1 và khoản 1 Điều 1 Thông tư 103/2014/TT-BTC, đồng thời rà soát khả năng áp dụng hiệp định tránh đánh thuế hai lần để bảo đảm tuân thủ.

Tài liệu tham khảo

• Thông tư 103/2014/TT-BTC hướng dẫn nghĩa vụ thuế áp dụng đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập tại Việt Nam.
• Luật Quản lý thuế 2019 và văn bản hướng dẫn thi hành.
• Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2008, đã được sửa đổi, bổ sung.
• Luật Thuế giá trị gia tăng 2008, đã được sửa đổi, bổ sung.
• Các hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và quốc gia nơi chuyên gia nước ngoài là đối tượng cư trú thuế.