Tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình: Chủ tàu cần làm gì?

Thiết bị giám sát hành trình và ý nghĩa pháp lý của việc duy trì kết nối

Thiết bị giám sát hành trình trên tàu cá là phương tiện kỹ thuật bắt buộc nhằm truyền dữ liệu vị trí, hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi hoạt động khai thác và kiểm soát chống khai thác IUU. Theo Luật Thủy sản 2017, tàu cá thuộc diện phải lắp đặt, duy trì hoạt động thiết bị giám sát hành trình phải bảo đảm thiết bị hoạt động liên tục trong quá trình khai thác. Nghĩa vụ này không chỉ thuộc về chủ tàu mà còn gắn trực tiếp với trách nhiệm của thuyền trưởng trong suốt thời gian tàu hoạt động trên biển.

Việc mất kết nối không được xem là tình huống “bỏ qua” cho đến khi hệ thống tự khôi phục. Khi tín hiệu giám sát bị gián đoạn, chủ tàu và thuyền trưởng phải xác định ngay nguyên nhân, ghi nhận thời điểm phát sinh sự cố và thực hiện báo cáo theo cơ chế pháp luật chuyên ngành. Nếu không xử lý đúng quy trình, hành vi này có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ duy trì truyền dữ liệu, báo cáo vị trí và đưa tàu về bờ để sửa chữa.

Chủ tàu cần làm gì ngay khi tàu cá mất kết nối?

Trước hết, phải kiểm tra nhanh tình trạng thiết bị, nguồn điện, ăng-ten, SIM/kênh truyền dữ liệu và khả năng thu phát tín hiệu của hệ thống. Đồng thời, thuyền trưởng phải dùng phương tiện liên lạc khác để báo vị trí tàu và tình trạng mất kết nối cho cơ quan có thẩm quyền hoặc đơn vị vận hành hệ thống giám sát theo đúng tần suất pháp luật quy định. Đây là bước bắt buộc để chứng minh tàu vẫn được kiểm soát và không cố ý che giấu vị trí.

Nếu tàu đang hoạt động trên biển hoặc tại khu vực đảo không có cảng cá, khi thiết bị mất tín hiệu thì phải báo vị trí bằng phương tiện liên lạc khác không quá 6 giờ một lần cho đến khi thiết bị hoạt động trở lại. Nếu sự cố không khắc phục được, thuyền trưởng phải đưa tàu vào bờ trong thời hạn 10 ngày kể từ thời điểm mất tín hiệu để sửa chữa. Đây là mốc thời gian quan trọng, vì việc chậm đưa tàu về bờ có thể phát sinh chế tài hành chính độc lập.

Nếu tàu đang neo đậu tại bờ hoặc tại đảo có cảng cá mà bị mất tín hiệu, vị trí tàu phải được báo 24 giờ một lần. Trường hợp tàu ngừng hoạt động từ 3 tháng trở lên và dịch vụ truyền dữ liệu của thiết bị bị tạm ngừng, chủ tàu vẫn phải thông báo vị trí neo đậu định kỳ 7 ngày một lần. Các nghĩa vụ này nhằm bảo đảm cơ quan quản lý luôn xác định được tình trạng thực tế của tàu cá.

Trách nhiệm pháp lý của chủ tàu và thuyền trưởng

Trách nhiệm xử lý sự cố không chỉ nằm ở khâu kỹ thuật mà còn là nghĩa vụ pháp lý mang tính liên đới. Theo Điều 50 Luật Thủy sản 2017, tàu cá phải đáp ứng yêu cầu về lắp đặt và duy trì thiết bị giám sát hành trình theo quy định; chủ tàu có nghĩa vụ bảo đảm tàu hoạt động phù hợp điều kiện pháp luật, còn thuyền trưởng trực tiếp tổ chức thực hiện trong chuyến biển. Khi xảy ra sự cố, việc không báo cáo, không duy trì liên lạc hoặc không đưa tàu về bờ đúng hạn đều là hành vi vi phạm có thể bị xử phạt riêng.

Nếu thiết bị hỏng, chủ tàu không được tự ý tháo, tắt hoặc can thiệp làm gián đoạn hệ thống. Cần phối hợp với đơn vị cung cấp dịch vụ, đơn vị kỹ thuật và cơ quan quản lý địa phương để xác nhận nguyên nhân, thời điểm mất tín hiệu, quá trình khắc phục và kết quả sửa chữa. Biên bản, nhật ký hành trình, tin nhắn báo cáo vị trí và hồ sơ sửa chữa là tài liệu quan trọng để chứng minh đã thực hiện đúng nghĩa vụ.

Mức xử phạt hành chính hiện hành đối với hành vi mất kết nối

Theo Nghị định 38/2024/NĐ-CP và các sửa đổi, bổ sung hiện hành áp dụng trong năm 2026, hành vi không duy trì truyền dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình khi tàu đang hoạt động bị xử phạt rất nặng, tùy theo chiều dài tàu. Đối với tàu từ 15 mét đến dưới 24 mét, hành vi không báo vị trí khi thiết bị mất tín hiệu hoặc không đưa tàu về bờ trong thời hạn 10 ngày có thể bị phạt tiền ở mức hàng chục triệu đồng; với hành vi không duy trì truyền dữ liệu, không lắp đặt, tắt hoặc vô hiệu hóa thiết bị khi tàu hoạt động, mức phạt có thể lên tới hàng trăm triệu đồng. Cá nhân vi phạm có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ thuyền trưởng trong thời hạn nhất định.

Đối với tổ chức vi phạm, mức phạt thường cao hơn cá nhân theo nguyên tắc xử phạt trong lĩnh vực hành chính. Ngoài tiền phạt, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục trạng thái ban đầu, buộc đưa tàu về bờ để sửa chữa hoặc buộc thực hiện lại nghĩa vụ báo cáo theo đúng quy định. Trong thực tiễn quản lý IUU, việc ghi nhận đầy đủ thời điểm mất kết nối và hành động khắc phục là yếu tố quyết định để phân biệt giữa sự cố kỹ thuật khách quan và hành vi vi phạm.

Cách xử lý để giảm thiểu rủi ro bị xử phạt

Chủ tàu cần xây dựng quy trình ứng phó sự cố ngay từ đầu chuyến biển. Quy trình này nên bao gồm danh sách số điện thoại liên hệ khẩn cấp, phương án dùng thiết bị liên lạc dự phòng, cách ghi nhận vị trí tàu, người chịu trách nhiệm báo cáo và thời hạn phản hồi với đơn vị quản lý. Việc chuẩn bị trước giúp bảo đảm khi tín hiệu mất, thuyền trưởng có thể thực hiện báo cáo ngay mà không lúng túng.

Trong mọi trường hợp, không nên để tàu tiếp tục hoạt động dài ngày sau khi thiết bị đã mất kết nối. Càng kéo dài thời gian không khắc phục, rủi ro bị xác định là không duy trì truyền dữ liệu càng cao và mức xử phạt càng nghiêm khắc. Nếu tàu đang ở xa bờ, cần ưu tiên an toàn hàng hải, sau đó liên hệ ngay để xác định cảng gần nhất phù hợp cho việc neo đậu và sửa chữa.

Hồ sơ kỹ thuật sau sự cố cũng cần được lưu giữ cẩn thận. Chủ tàu nên có nhật ký sự cố, ảnh chụp tình trạng thiết bị, xác nhận của đơn vị sửa chữa và tài liệu chứng minh đã báo vị trí đúng hạn. Đây là cơ sở quan trọng khi làm việc với cơ quan thanh tra, kiểm tra hoặc khi giải trình về việc mất tín hiệu không do hành vi cố ý.

Những sai lầm thường gặp cần tránh

Sai lầm phổ biến nhất là chờ thiết bị tự khôi phục mà không báo cáo. Cách xử lý này dễ dẫn đến vi phạm nghĩa vụ báo vị trí định kỳ và làm mất khả năng chứng minh tính khách quan của sự cố. Một sai lầm khác là tiếp tục khai thác trong khi hệ thống đã tắt, chập chờn hoặc không truyền dữ liệu ổn định.

Nhiều chủ tàu cũng bỏ qua nghĩa vụ phối hợp giữa chủ tàu và thuyền trưởng. Trên thực tế, nếu chỉ một bên biết sự cố nhưng bên còn lại không báo cáo hoặc không ghi nhận, tàu vẫn có thể bị xử lý. Do đó, trách nhiệm cần được phân công rõ ràng ngay từ đầu chuyến biển.

Kết luận

Khi tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, chủ tàu phải xử lý theo hướng nhanh, đúng và có chứng cứ. Trọng tâm là báo vị trí bằng phương tiện khác theo đúng tần suất, khắc phục sự cố sớm, và đưa tàu về bờ trong thời hạn 10 ngày nếu không thể khôi phục tín hiệu. Việc tuân thủ đầy đủ không chỉ giúp tránh xử phạt mà còn bảo đảm hoạt động khai thác phù hợp yêu cầu quản lý thủy sản hiện hành.

Tài liệu tham khảo

• Luật Thủy sản 2017.
• Nghị định 38/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.
• Các quy định sửa đổi, bổ sung hiện hành về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực thủy sản áp dụng đến năm 2026.
• Quy định hiện hành về hệ thống giám sát hành trình tàu cá và nghĩa vụ báo vị trí khi mất kết nối.
• Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thủy sản của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn/Bộ Nông nghiệp và Môi trường.