Tặng quà, hứa lợi ích để vận động bầu cử có vi phạm pháp luật không?

Khái quát về vận động bầu cử và giới hạn pháp luật đặt ra

Vận động bầu cử là hoạt động để người ứng cử giới thiệu chương trình hành động, trình bày năng lực, quan điểm và kế hoạch thực hiện nhiệm vụ nếu được bầu. Mục tiêu của hoạt động này là giúp cử tri có đủ thông tin để lựa chọn đại biểu trên cơ sở công khai, bình đẳng và đúng pháp luật. Vì vậy, pháp luật không cho phép biến vận động bầu cử thành công cụ mua chuộc lá phiếu bằng lợi ích vật chất. Nguyên tắc này được xác lập tại khoản 1 Điều 65 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.

Trong thực tiễn, ranh giới giữa hoạt động tuyên truyền hợp pháp và hành vi bị cấm nằm ở mục đích và cách thức tác động đến cử tri. Việc trình bày chương trình hành động, gặp gỡ, tiếp xúc cử tri, đăng tải thông tin theo đúng quy định là hợp pháp. Ngược lại, việc gắn lời hứa hỗ trợ vật chất, phát quà, biếu tiền, phân phát lợi ích để đổi lấy sự ủng hộ bầu cử là hành vi bị pháp luật loại trừ.

Tặng quà, hứa lợi ích để vận động bầu cử có bị cấm không?

Câu trả lời là có. Theo điểm d khoản 2 Điều 68 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, hành vi sử dụng hoặc hứa tặng, cho, ủng hộ tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất để lôi kéo, mua chuộc cử tri là hành vi bị cấm trong vận động bầu cử. Quy định này bao quát cả hành vi đã tặng, đang tặng và mới chỉ hứa tặng nhưng nhằm mục đích tác động đến lựa chọn của cử tri.

Do đó, không chỉ việc phát quà trực tiếp mới vi phạm, mà cả việc tuyên bố sẽ hỗ trợ tiền, hiện vật, quyền lợi vật chất hoặc ưu đãi khác để đổi lấy phiếu bầu cũng bị xem là trái luật. Dù quà tặng có giá trị lớn hay nhỏ, nếu mục đích là lôi kéo, mua chuộc cử tri thì vẫn thuộc phạm vi hành vi bị cấm. Pháp luật đánh giá theo bản chất tác động đến sự tự do lựa chọn của cử tri, không chỉ theo hình thức biểu hiện.

Những biểu hiện thường gặp của hành vi vi phạm

• Phát tiền, hiện vật hoặc phiếu mua hàng cho cử tri kèm lời kêu gọi ủng hộ khi bỏ phiếu.
• Hứa hỗ trợ kinh phí, việc làm, suất học bổng, ưu đãi dịch vụ nếu cử tri bỏ phiếu cho mình.
• Tổ chức tặng quà, tài trợ, “tri ân” đúng thời điểm bầu cử nhưng thực chất để tác động lá phiếu.
• Cam kết lợi ích vật chất cho nhóm cử tri hoặc cộng đồng nhằm đổi lấy sự ủng hộ bầu cử.

Cơ sở pháp lý để xác định hành vi vi phạm

Khung pháp lý trực tiếp điều chỉnh vấn đề này nằm ở Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015. Theo khoản 1 Điều 65 của luật này, vận động bầu cử phải được tiến hành dân chủ, công khai, bình đẳng, đúng pháp luật, bảo đảm trật tự và an toàn xã hội. Theo điểm d khoản 2 Điều 68 của luật này, việc sử dụng hoặc hứa tặng, cho, ủng hộ tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất để lôi kéo, mua chuộc cử tri là hành vi bị cấm.

Khi hành vi có dấu hiệu xâm phạm quyền bầu cử, pháp luật hình sự cũng có thể được áp dụng. Theo Điều 160 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, người nào lừa gạt, mua chuộc, cưỡng ép hoặc dùng thủ đoạn khác cản trở công dân thực hiện quyền bầu cử, quyền ứng cử hoặc quyền biểu quyết thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi tặng quà hoặc hứa lợi ích được thực hiện như một thủ đoạn mua chuộc để cản trở sự lựa chọn tự do của cử tri, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét trách nhiệm hình sự theo tính chất cụ thể của vụ việc.

Ngoài ra, tùy tính chất, hành vi còn có thể bị xử lý theo cơ chế xử phạt vi phạm hành chính hoặc kỷ luật trong tổ chức, cơ quan, đơn vị có liên quan. Theo Điều 95 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, người vi phạm quy định về vận động bầu cử có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ chế xử lý được lựa chọn dựa trên mức độ nguy hiểm, hậu quả và vai trò của người thực hiện hành vi.

Phân biệt quà tặng xã giao với hành vi mua chuộc cử tri

Không phải mọi hoạt động tặng quà đều đương nhiên là vi phạm. Tuy nhiên, trong giai đoạn vận động bầu cử, bất kỳ lợi ích vật chất nào được trao với mục đích tác động đến sự lựa chọn của cử tri đều rơi vào vùng cấm. Điểm then chốt nằm ở mối liên hệ giữa quà tặng, lời hứa lợi ích và ý chí bầu cử của cử tri.

Quà tặng mang tính xã giao thông thường không gắn với lời kêu gọi bỏ phiếu, không gắn với cam kết hỗ trợ hay ưu đãi sau bầu cử, và không nhằm tạo ảnh hưởng đến kết quả bầu cử. Trái lại, nếu quà tặng được sử dụng như một công cụ vận động, dù dưới hình thức “hỗ trợ”, “tri ân”, “thăm hỏi”, “chăm lo” thì vẫn phải đánh giá là hành vi bị cấm khi có mục đích mua chuộc cử tri. Cơ quan xem xét vi phạm sẽ căn cứ toàn bộ bối cảnh, thời điểm, đối tượng nhận và nội dung truyền đạt kèm theo.

Hệ quả pháp lý đối với người vi phạm

Hệ quả pháp lý trước hết là khả năng bị loại khỏi quá trình vận động hợp pháp hoặc bị xem xét tư cách ứng cử theo quy định của pháp luật bầu cử và quy trình bầu cử có liên quan. Ở mức độ xử lý hành chính, người vi phạm có thể bị phạt theo quy định về xử lý vi phạm trong lĩnh vực bầu cử. Ở mức độ nghiêm trọng hơn, người có hành vi mua chuộc, lôi kéo cử tri bằng tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Trong môi trường công vụ, nếu người vi phạm là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người có chức vụ, quyền hạn, hành vi đó còn có thể kéo theo hậu quả kỷ luật và trách nhiệm liên quan đến chức vụ. Việc xử lý không phụ thuộc vào việc quà tặng đã dẫn đến kết quả bầu cử hay chưa, mà phụ thuộc vào bản chất vi phạm quy định cấm trong vận động bầu cử. Đây là cách tiếp cận nhằm bảo vệ tính liêm chính của quá trình bầu cử.

Nhận diện đúng để phòng ngừa rủi ro pháp lý

Từ góc độ pháp lý, người tham gia vận động bầu cử cần tuyệt đối tránh mọi hình thức trao đổi lợi ích vật chất gắn với lời kêu gọi ủng hộ. Chỉ nên sử dụng các phương thức hợp pháp như trình bày chương trình hành động, tiếp xúc cử tri, cung cấp thông tin minh bạch và tuân thủ đầy đủ quy định về nội dung, thời gian, hình thức vận động. Mọi hành vi “hứa hẹn lợi ích” để đổi lấy phiếu bầu đều làm sai lệch bản chất tự do của bầu cử.

Đối với cử tri và tổ chức giám sát, cần lưu ý rằng vi phạm không chỉ tồn tại ở việc nhận quà, mà còn ở ý chí mua chuộc được thể hiện qua lời hứa và cam kết lợi ích. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, việc phản ánh kịp thời đến cơ quan có thẩm quyền là cần thiết để bảo vệ tính công bằng của cuộc bầu cử. Về mặt nguyên tắc, bầu cử chỉ thực sự hợp pháp khi lá phiếu được quyết định bởi nhận thức chính trị, không phải bởi lợi ích vật chất.

Kết luận

Tặng quà, hứa lợi ích để vận động bầu cử là hành vi bị pháp luật Việt Nam cấm rõ ràng. Theo điểm d khoản 2 Điều 68 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, việc sử dụng hoặc hứa tặng, cho, ủng hộ tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất để lôi kéo, mua chuộc cử tri là trái pháp luật. Tùy tính chất, mức độ, hành vi này có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 95 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 và Điều 160 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017. Bảo đảm tính liêm chính của bầu cử cũng chính là bảo đảm quyền lựa chọn tự do, bình đẳng của cử tri.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.
• Điều 95 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
• Điều 65 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.
• Điều 68 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015.