Thừa kế tài khoản game, vật phẩm số và doanh thu sáng tạo nội dung

Cơ sở pháp lý để xem xét tài khoản game và tài sản số trong quan hệ thừa kế

Trong pháp luật dân sự, di sản gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung, theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015. Khi một quyền hoặc lợi ích có giá trị kinh tế được pháp luật thừa nhận là tài sản, quyền đó có thể trở thành đối tượng của thừa kế nếu không bị loại trừ bởi tính chất gắn liền với nhân thân hoặc bởi quy định của hợp đồng, pháp luật chuyên ngành.

Từ góc độ hiện hành, cơ sở quan trọng là quy định về tài sản, quyền tài sản và thừa kế trong Bộ luật Dân sự 2015, cùng với các quy định mới về tài sản số của Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 có hiệu lực từ năm 2026. Sự kết hợp này làm rõ hơn khả năng định danh các giá trị số có thể chuyển dịch trong đời sống dân sự, thay vì chỉ xem chúng là dữ liệu thuần túy.

Điểm mấu chốt nằm ở việc xác định đối tượng đó là quyền tài sản hay chỉ là quyền sử dụng theo điều khoản dịch vụ. Nếu chỉ là quyền sử dụng cá nhân, không được chuyển nhượng, chấm dứt khi chủ tài khoản chết hoặc phụ thuộc vào điều khoản của nhà cung cấp, thì phạm vi để lại thừa kế bị thu hẹp đáng kể. Ngược lại, nếu quyền đó gắn với giá trị kinh tế độc lập và được pháp luật thừa nhận là tài sản, nó có cơ sở để được xử lý như di sản.

Tài khoản game: có phải di sản hay không?

Tài khoản game không đương nhiên là di sản theo nghĩa truyền thống. Cần tách bạch giữa ba lớp quyền: quyền sở hữu đối với dữ liệu, quyền sử dụng tài khoản theo hợp đồng với nhà phát hành và giá trị kinh tế phát sinh từ vật phẩm, tiền ảo, điểm thưởng hoặc cấp độ trong tài khoản. Trong nhiều trường hợp, người chơi không sở hữu toàn bộ tài khoản theo nghĩa pháp lý mà chỉ được cấp quyền sử dụng có điều kiện.

Nếu điều khoản dịch vụ của trò chơi quy định tài khoản gắn với cá nhân người dùng, cấm mua bán, cấm chuyển nhượng, hoặc chấm dứt khi người dùng qua đời, thì người thừa kế không mặc nhiên có quyền tiếp quản tài khoản. Tuy nhiên, phần giá trị tài sản nằm trong tài khoản, như vật phẩm có thể giao dịch, số dư trong ví nội bộ hoặc quyền đòi hoàn tiền đã phát sinh, cần được xem xét riêng theo bản chất tài sản và theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015.

Trên thực tế, cần phân biệt giữa quyền tiếp tục sử dụng tài khoản và quyền đối với giá trị kinh tế của tài khoản. Quyền tiếp tục sử dụng thường bị ràng buộc mạnh bởi hợp đồng với nền tảng; còn giá trị kinh tế đã hình thành, nếu chứng minh được và không bị pháp luật cấm chuyển dịch, có cơ sở để đưa vào di sản. Cách xử lý này phù hợp với nguyên tắc thừa kế theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015.

Vật phẩm số trong game

Vật phẩm số là trường hợp rõ hơn tài khoản thuần túy vì chúng thường có giá trị trao đổi cụ thể. Khi vật phẩm được pháp luật và nền tảng thừa nhận là tài sản có thể chuyển giao, chúng có khả năng được định giá và phân chia trong di sản. Vấn đề trung tâm là bằng chứng về quyền sở hữu, lịch sử giao dịch và cơ chế nạp, mua, nhận vật phẩm.

Nếu vật phẩm chỉ tồn tại trong hệ thống đóng, không thể chuyển nhượng và bị khóa theo tài khoản cá nhân, việc thực hiện quyền thừa kế sẽ phụ thuộc vào khả năng truy cập hợp lệ và chính sách của nhà cung cấp. Vì vậy, trong thực tiễn, di chúc nên mô tả rõ tên trò chơi, mã tài khoản, cơ chế xác thực và danh mục vật phẩm có giá trị để giảm tranh chấp. Đây là cách làm phù hợp với nguyên tắc định đoạt tài sản trong di chúc theo Điều 626 và Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015.

Doanh thu sáng tạo nội dung: phần nào được thừa kế?

Doanh thu sáng tạo nội dung thường phát sinh từ nhiều nguồn: tiền quảng cáo, chia sẻ doanh thu nền tảng, hợp đồng tài trợ, bán sản phẩm số, hội viên, tiền bản quyền và các khoản thanh toán đang chờ xử lý. Không phải toàn bộ quan hệ này mang tính nhân thân; phần lớn khoản tiền đã phát sinh là quyền tài sản và có thể trở thành di sản. Theo Điều 115 Bộ luật Dân sự 2015, quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyền tài sản đối với đối tượng sở hữu trí tuệ và các quyền tài sản khác.

Nếu người sáng tạo đã ký hợp đồng với nền tảng hoặc đối tác, thì phải xem chính hợp đồng đó quy định thế nào về chuyển giao, kế thừa, chấm dứt và thanh toán cho người thừa kế. Khoản tiền đã ghi nhận nhưng chưa chi trả, khoản công nợ quảng cáo, tiền bản quyền chưa nhận, hoặc tiền từ nền tảng đã tích lũy mà chưa rút là các quyền tài sản có thể được yêu cầu thanh toán cho di sản. Nếu hợp đồng yêu cầu điều kiện cá nhân đặc biệt không còn tồn tại sau khi người sáng tạo chết, phần quyền tiếp tục khai thác có thể chấm dứt.

Đối với kênh nội dung, tài khoản mạng xã hội, trang cá nhân hay kênh video, cần tách nội dung được bảo hộ quyền tác giả khỏi tư cách thành viên của nền tảng. Quyền tác giả đối với tác phẩm do người đã chết sáng tạo vẫn được bảo hộ theo pháp luật sở hữu trí tuệ, còn quyền khai thác doanh thu từ nền tảng lại phụ thuộc vào hợp đồng dịch vụ và chính sách vận hành của từng bên. Vì vậy, thừa kế ở đây chủ yếu tập trung vào khoản tiền và quyền đòi tiền đã hình thành, thay vì đương nhiên bao gồm toàn bộ tài khoản nền tảng.

Điều kiện để các giá trị số được đưa vào di sản

Muốn yêu cầu thừa kế thành công, người thừa kế phải chứng minh được ba yếu tố: người chết có quyền đối với tài sản số; quyền đó có giá trị kinh tế; và quyền đó không bị pháp luật hoặc hợp đồng loại trừ khỏi việc chuyển dịch. Đây là vấn đề chứng cứ, không chỉ là vấn đề nguyên tắc pháp lý. Khi tranh chấp phát sinh, người yêu cầu phải xuất trình thông tin giao dịch, sao kê, email, mã hóa đơn, lịch sử rút tiền, thông báo thanh toán hoặc dữ liệu xác thực khác.

Di chúc là công cụ hữu hiệu nhất để định đoạt các giá trị số. Một bản di chúc hợp lệ theo Điều 624, Điều 630, Điều 631 và Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 nên chỉ rõ loại tài sản số, tài khoản liên quan, phương thức chuyển giao thông tin truy cập và người được hưởng. Việc mô tả cụ thể giúp hạn chế xung đột giữa người thừa kế với nền tảng cung cấp dịch vụ và giảm rủi ro tài sản bị “đóng băng” sau khi người có tài sản qua đời.

Trong trường hợp không có di chúc, việc phân chia được thực hiện theo thừa kế theo pháp luật. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế được xác định theo thứ tự luật định, nhưng người thừa kế vẫn phải vượt qua rào cản chứng minh quyền và khả năng chuyển giao của từng loại tài sản số. Vì vậy, thừa kế đối với tài khoản game, vật phẩm số và doanh thu sáng tạo nội dung luôn là sự kết hợp giữa luật dân sự, hợp đồng điện tử và chứng cứ số.

Khuyến nghị pháp lý khi lập kế hoạch thừa kế tài sản số

Chủ sở hữu nên lập danh mục tài sản số, phân loại rõ tài khoản nào chỉ có giá trị sử dụng, tài khoản nào có giá trị kinh tế, và khoản thu nào đang chờ thanh toán. Nên ghi nhận thông tin tối thiểu về nền tảng, cơ chế xác thực và người có thể hỗ trợ truy cập hợp lệ sau khi mở thừa kế. Với những giá trị có thể chuyển nhượng, di chúc nên chỉ định người nhận cụ thể và mô tả phương thức chuyển giao.

Người thừa kế cũng cần lưu ý rằng có giá trị số được pháp luật thừa nhận nhưng vẫn không thể tiếp cận ngay nếu thiếu thông tin kỹ thuật. Vì vậy, giải pháp thực tiễn là kết hợp di chúc với lưu trữ an toàn dữ liệu truy cập, hướng dẫn bàn giao và chứng cứ giao dịch. Cách tiếp cận này bảo đảm tính khả thi của quyền thừa kế, đồng thời tôn trọng giới hạn của hợp đồng nền tảng và pháp luật hiện hành.

Kết luận

Tài khoản game, vật phẩm số và doanh thu sáng tạo nội dung không được đối xử đồng nhất trong thừa kế. Phần nào có bản chất là quyền tài sản, có giá trị kinh tế và không bị loại trừ bởi luật hoặc hợp đồng thì có cơ sở trở thành di sản theo Bộ luật Dân sự 2015. Phần nào chỉ là quyền sử dụng cá nhân hoặc gắn chặt với điều khoản dịch vụ thì không mặc nhiên được chuyển cho người thừa kế. Do đó, giá trị số muốn “để lại được” phải được định danh rõ, ghi nhận rõ và chuẩn bị cơ chế chuyển giao rõ ngay từ khi người sở hữu còn sống.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Luật Công nghiệp công nghệ số 2025.
• Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019 và 2022.
• Luật Giao dịch điện tử 2023.
• Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử, được sửa đổi, bổ sung.
• Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.