Yêu cầu chia tài sản chưa chia sau khi ly hôn

Sau khi ly hôn, có được yêu cầu chia tài sản chưa chia không?

Câu trả lời là được. Khi bản án hoặc quyết định ly hôn không giải quyết hết tài sản chung của vợ chồng, phần tài sản chưa chia vẫn không đương nhiên chuyển thành tài sản riêng của bên đang quản lý hoặc đứng tên. Đây là quan hệ tranh chấp độc lập, có thể được giải quyết sau khi quan hệ hôn nhân đã chấm dứt.

Căn cứ pháp lý trực tiếp là điểm d khoản 1 Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, theo đó tranh chấp về chia tài sản sau khi ly hôn thuộc loại tranh chấp hôn nhân và gia đình mà Tòa án có thẩm quyền giải quyết. Đồng thời, khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định tài sản chung của vợ chồng là cơ sở để xem xét việc phân chia khi có yêu cầu hợp pháp.

Bản chất pháp lý của tài sản chưa chia sau ly hôn

Trong thực tiễn, có nhiều trường hợp khi ly hôn, các bên chỉ yêu cầu chấm dứt quan hệ hôn nhân, còn phần tài sản chung tạm thời chưa yêu cầu Tòa án giải quyết. Khi đó, tài sản này không mất đi tư cách là tài sản chung nếu chưa có căn cứ xác lập quyền sở hữu riêng cho một bên. Việc chưa chia chỉ phản ánh rằng Tòa án chưa giải quyết phần tài sản đó trong vụ án ly hôn trước đây.

Theo khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn được thực hiện theo nguyên tắc chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố như hoàn cảnh gia đình, công sức đóng góp, bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng. Quy định này cũng là cơ sở để áp dụng tương tự đối với tài sản chung còn chưa được giải quyết sau khi ly hôn.

Căn cứ để yêu cầu chia tài sản sau ly hôn

Muốn yêu cầu Tòa án chia tài sản sau ly hôn, trước hết cần xác định tài sản đó là tài sản chung, không phải tài sản riêng. Theo khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được xác định là tài sản riêng, thường được coi là tài sản chung của vợ chồng.

Nếu tài sản đã được ghi nhận rõ là thuộc sở hữu riêng của một bên theo Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, thì không đặt ra việc chia tài sản chung sau ly hôn. Ngược lại, nếu tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân nhưng chưa được phân định trong bản án ly hôn, bên có quyền lợi liên quan có thể khởi kiện yêu cầu chia phần tài sản đó theo thủ tục tố tụng dân sự.

Nguyên tắc Tòa án áp dụng khi chia tài sản chưa chia

Khi giải quyết yêu cầu chia tài sản sau ly hôn, Tòa án áp dụng các nguyên tắc tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Việc phân chia không máy móc theo tỷ lệ 50/50 mà phải đánh giá toàn diện giá trị tài sản, công sức đóng góp và hoàn cảnh của mỗi bên.

Đối với tài sản là quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình xây dựng hoặc tài sản có đăng ký quyền sở hữu, Tòa án còn phải xem xét chứng cứ về nguồn gốc tạo lập, quá trình quản lý, sử dụng và việc đăng ký đứng tên. Nếu tài sản đang gắn với nghĩa vụ tài chính đối với bên thứ ba, Tòa án cũng phải xác định phần tài sản dùng để thực hiện nghĩa vụ trước khi chia.

Các yếu tố thường được xem xét

• Nguồn gốc hình thành tài sản trong thời kỳ hôn nhân;
• Công sức đóng góp của từng bên vào việc tạo lập, duy trì và phát triển tài sản;
• Quyền, lợi ích chính đáng của vợ, chồng và con chưa thành niên;
• Lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng;
• Tình trạng tài sản, khả năng tách phần và giá trị thực tế tại thời điểm giải quyết.

Thời hiệu yêu cầu và quyền khởi kiện

Yêu cầu chia tài sản chung sau ly hôn là quyền khởi kiện dân sự được pháp luật bảo vệ. Trong nhiều trường hợp, tranh chấp này không bị hiểu như việc đòi lại tài sản theo quan hệ sở hữu đơn thuần, mà được xác định đúng là tranh chấp hôn nhân và gia đình theo điểm d khoản 1 Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Khi nộp đơn, người khởi kiện cần chứng minh đây là tài sản chung chưa được giải quyết trước đó và nêu rõ yêu cầu Tòa án chia tài sản sau ly hôn. Nếu tài sản đã từng được xét xử trong bản án ly hôn có hiệu lực thì không được yêu cầu chia lại cùng một quan hệ đã được giải quyết, trừ trường hợp có căn cứ tố tụng đặc biệt theo luật định.

Thủ tục thực hiện yêu cầu chia tài sản sau ly hôn

Người có yêu cầu nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Hồ sơ thường gồm đơn khởi kiện, bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực, giấy tờ chứng minh tài sản, tài liệu về nguồn gốc hình thành tài sản, chứng cứ về công sức đóng góp và các giấy tờ nhân thân liên quan.

Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án sẽ xem xét tư cách tài sản, phạm vi tranh chấp, định giá nếu cần thiết và tiến hành hòa giải theo thủ tục tố tụng. Nếu các bên đạt được thỏa thuận hợp pháp, Tòa án có thể công nhận sự thỏa thuận đó; nếu không, Tòa án ra phán quyết chia tài sản theo quy định của pháp luật.

Những tình huống thường phát sinh trong thực tiễn

Thực tiễn cho thấy tranh chấp sau ly hôn thường phát sinh khi tài sản đứng tên một bên nhưng được hình thành bằng thu nhập chung của hai vợ chồng. Cũng có trường hợp một bên đang trực tiếp quản lý, sử dụng tài sản và cho rằng tài sản đó thuộc sở hữu riêng. Khi đó, gánh nặng chứng minh nguồn gốc tài sản và công sức đóng góp trở thành vấn đề trung tâm của vụ án.

Một tình huống khác là tài sản chung chưa chia đã phát sinh thay đổi giá trị, bị chuyển nhượng, thế chấp hoặc phát sinh nghĩa vụ với người thứ ba. Trong những trường hợp này, Tòa án phải xem xét đầy đủ quan hệ tài sản, quyền của người thứ ba và hiệu lực của các giao dịch liên quan theo quy định pháp luật hiện hành.

Kết luận

Sau khi ly hôn, vợ hoặc chồng vẫn có quyền yêu cầu chia tài sản chung chưa được giải quyết. Căn cứ pháp lý trọng tâm là điểm d khoản 1 Điều 28 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khoản 1 Điều 33 và Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Việc chia sẽ phụ thuộc vào bản chất tài sản, chứng cứ chứng minh và các nguyên tắc phân chia do pháp luật quy định.

Do đó, nếu tài sản chưa được phân chia trong bản án ly hôn, việc bảo vệ quyền lợi không bị chấm dứt. Người có quyền lợi liên quan cần xác định đúng loại tài sản, chuẩn bị chứng cứ đầy đủ và lựa chọn đúng thủ tục khởi kiện để Tòa án giải quyết toàn diện.

Tài liệu tham khảo

• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP.
• Hệ thống án lệ và thực tiễn xét xử liên quan đến chia tài sản sau ly hôn.