Xử lý chất thải của salon tóc, spa và phòng khám thẩm mỹ

Nhận diện đúng loại hình cơ sở để xác định chế độ quản lý chất thải

Salon tóc, spa và phòng khám thẩm mỹ không chịu chung một chế độ quản lý chất thải. Cơ sở chỉ cung cấp dịch vụ làm tóc, chăm sóc da thông thường, massage, gội đầu, nail hoặc phun xăm không xâm lấn phát sinh chủ yếu chất thải sinh hoạt và một số chất thải nguy hại thông thường như hóa chất, bao bì dính hóa chất, vật chứa dung môi, bóng đèn, pin. Khi cơ sở thực hiện tiêm, cấy, hút, chích, laser xâm lấn, phẫu thuật thẩm mỹ hoặc thủ thuật có sử dụng vật sắc nhọn tiếp xúc máu, dịch cơ thể thì phát sinh chất thải y tế nguy hại và phải áp dụng quy định về quản lý chất thải y tế. Việc phân loại sai ngay từ đầu sẽ kéo theo sai phạm ở khâu lưu giữ, vận chuyển và xử lý.

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, chủ nguồn thải phải phân định, phân loại chất thải tại nguồn và chuyển giao đúng đối tượng có chức năng. Đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và cơ sở có phát sinh chất thải y tế nguy hại, việc quản lý còn phải tuân theo quy định chuyên ngành của Bộ Y tế. Vì vậy, tiêu chí pháp lý trọng tâm không nằm ở tên gọi “spa” hay “thẩm mỹ viện”, mà nằm ở bản chất dịch vụ và loại chất thải thực tế phát sinh.

Phân loại chất thải thường gặp tại salon tóc, spa và phòng khám thẩm mỹ

1. Chất thải sinh hoạt thông thường

Đây là nhóm phổ biến nhất, gồm giấy lau không dính hóa chất, bao bì sạch, thức ăn thừa, rác văn phòng, tóc cắt thông thường và các vật liệu không nhiễm bẩn nguy hại. Nhóm này được thu gom như rác sinh hoạt theo quy định của địa phương và hợp đồng dịch vụ thu gom chất thải rắn sinh hoạt. Cơ sở phải bảo đảm không lẫn với chất thải nguy hại hoặc chất thải y tế nguy hại. Khi đã lẫn, toàn bộ mẻ rác đó phải được quản lý theo tính chất nguy hại nghiêm ngặt hơn.

2. Chất thải nguy hại thông thường

Nhóm này thường xuất hiện ở salon tóc và spa, gồm thuốc nhuộm, thuốc tẩy, dung môi, hóa chất uốn duỗi, chai lọ còn tồn dư hóa chất, khăn lau nhiễm hóa chất, pin, bóng đèn huỳnh quang, hộp mực, bao bì dính chất nguy hại. Các chất thải này không phải chất thải y tế, nhưng vẫn thuộc quản lý chất thải nguy hại theo pháp luật môi trường nếu có tính nguy hại. Cơ sở phải lưu giữ riêng, dán nhãn, không đổ xuống cống, không trộn với rác sinh hoạt và không tự ý đốt bỏ. Khi chuyển giao phải thực hiện cho đơn vị có giấy phép, phù hợp với loại chất thải và hồ sơ quản lý chất thải nguy hại.

3. Chất thải y tế nguy hại

Phòng khám thẩm mỹ, cơ sở có tiêm filler, botox, mesotherapy, lấy nhân mụn xâm lấn, cấy chỉ, phẫu thuật nhỏ, thay băng hoặc thao tác có máu, dịch cơ thể phát sinh chất thải y tế nguy hại. Nhóm này thường gồm kim tiêm, lưỡi dao, lam, kim phun xăm đã sử dụng, bông gạc dính máu, găng tay nhiễm bẩn, vật sắc nhọn và chất thải lây nhiễm khác. Đây là nhóm phải quản lý chặt nhất vì nguy cơ lây nhiễm và nguy cơ gây tai nạn nghề nghiệp rất cao. Cơ sở không được gom chung với rác sinh hoạt, không được xả vào hệ thống thoát nước và không được chuyển giao như rác thông thường.

Yêu cầu phân loại, bao gói và lưu giữ tại nguồn

Việc phân loại phải thực hiện ngay tại nơi phát sinh. Cơ sở cần bố trí thùng, bao, hộp chứa riêng cho từng nhóm chất thải, gắn nhãn rõ ràng và bảo đảm người lao động được hướng dẫn thao tác thống nhất. Với chất thải sắc nhọn như kim tiêm, dao lam, đầu kim, phải thu gom vào hộp kháng xuyên thủng, đóng kín sau khi sử dụng. Với chất thải nhiễm máu, dịch tiết hoặc vật liệu lây nhiễm, phải để trong bao hoặc thùng chứa phù hợp, tránh rò rỉ, phát tán mùi và tiếp xúc ngoài ý muốn.

Chất thải nguy hại thông thường của salon tóc, spa phải để riêng với rác sinh hoạt và đặt tại khu vực lưu giữ tạm thời đáp ứng yêu cầu an toàn, có mái che, nền chống thấm, có biển cảnh báo và kiểm soát việc ra vào. Chất thải y tế nguy hại của cơ sở thẩm mỹ có thủ thuật xâm lấn phải lưu giữ theo chế độ dành cho chất thải y tế, không để lẫn với chất thải tái chế hoặc chất thải thông thường. Cơ sở phải bảo đảm thời gian lưu giữ phù hợp, tránh tồn đọng kéo dài gây mất an toàn và phát sinh vi phạm hành chính. Khu vực lưu giữ phải được vệ sinh định kỳ và có phương án ứng phó khi bao chứa bị rách, đổ tràn hoặc sắc nhọn đâm xuyên.

Trách nhiệm chuyển giao và xử lý

Chủ cơ sở không được tự ý xử lý theo cách tùy tiện như đổ chung, đốt lộ thiên, chôn lấp không kiểm soát hoặc xả vào hệ thống thoát nước. Chất thải rắn sinh hoạt được chuyển cho đơn vị thu gom rác sinh hoạt theo cơ chế địa phương. Chất thải nguy hại và chất thải y tế nguy hại phải chuyển giao cho đơn vị có đủ điều kiện theo đúng loại chất thải, có chứng từ, biên bản hoặc hồ sơ bàn giao phù hợp. Nếu cơ sở có đủ điều kiện và được pháp luật cho phép tự xử lý trong khuôn viên, việc tự xử lý cũng phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, hồ sơ và tiêu chuẩn môi trường tương ứng.

Đối với cơ sở thẩm mỹ có phát sinh chất thải y tế nguy hại, nguyên tắc cốt lõi là thu gom riêng, lưu giữ đúng quy cách, chuyển giao cho đơn vị xử lý được phép hoặc tự xử lý khi đáp ứng điều kiện pháp luật. Việc thuê dịch vụ phải gắn với hợp đồng cụ thể và chứng từ chứng minh dòng chất thải đã được xử lý hợp pháp. Cơ sở cũng phải tổ chức đào tạo cho nhân viên về phân loại, an toàn sinh học và ứng phó sự cố. Đây là yêu cầu quản trị nội bộ bắt buộc để bảo đảm tuân thủ liên tục.

Cơ sở pháp lý hiện hành cần áp dụng

Về nguyên tắc chung, quản lý chất thải được đặt dưới khung của Luật Bảo vệ môi trường 2020, trong đó chủ nguồn thải có trách nhiệm phân loại, lưu giữ, chuyển giao và quản lý chất thải theo quy định. Nghị định 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số nội dung về quản lý chất thải và chất lượng môi trường, bao gồm nguyên tắc quản lý chất thải nguy hại và trách nhiệm của chủ nguồn thải. Đối với chất thải y tế, Thông tư 20/2021/TT-BYT của Bộ Y tế quy định cụ thể về quản lý chất thải y tế trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, bao gồm phân loại, bao gói, lưu giữ và chuyển giao. Nếu cơ sở là phòng khám thẩm mỹ hoặc có thủ thuật xâm lấn, phải đồng thời tuân thủ quy định chuyên ngành y tế và quy định bảo vệ môi trường.

Về trách nhiệm của từng nhóm chất thải, cơ sở làm đẹp thông thường phải tập trung vào quản lý chất thải sinh hoạt và chất thải nguy hại phát sinh từ hóa chất, thiết bị, vật tư tiêu hao. Cơ sở có hoạt động y khoa hoặc xâm lấn phải áp dụng thêm chế độ quản lý chất thải y tế nguy hại, vì chất thải phát sinh từ kim tiêm, bông gạc dính máu, vật sắc nhọn và vật tư đã dùng trong thủ thuật không được xếp như rác thông thường. Cách tiếp cận đúng là phân tách theo nguồn phát sinh và tính chất nguy hại, không theo tên biển hiệu kinh doanh.

Hệ quả pháp lý khi xử lý sai chất thải

Xử lý sai chất thải có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường, buộc khắc phục hậu quả, buộc chuyển giao đúng quy định và có thể bị đình chỉ hoạt động trong trường hợp nghiêm trọng. Nếu chất thải y tế nguy hại gây lây nhiễm, ô nhiễm môi trường hoặc xâm hại sức khỏe cộng đồng, hậu quả pháp lý sẽ nặng hơn và có thể phát sinh trách nhiệm khác tùy tính chất hành vi. Ngoài ra, cơ sở còn chịu rủi ro về uy tín, khiếu nại của khách hàng và kiểm tra chuyên ngành đột xuất. Vì vậy, hệ thống quản lý chất thải phải được xây dựng như một phần của vận hành bắt buộc, không phải thủ tục phụ.

Khuyến nghị tuân thủ cho cơ sở làm đẹp

Cơ sở nên ban hành quy trình nội bộ bằng văn bản về phân loại, thu gom, vận chuyển nội bộ và lưu giữ chất thải. Cần trang bị đầy đủ thùng chứa, hộp sắc nhọn, nhãn cảnh báo, sổ theo dõi và hợp đồng với đơn vị thu gom hợp pháp. Nhân sự phải được tập huấn định kỳ về nhận diện rác nguy hại, thao tác an toàn và ứng phó tràn đổ hoặc kim đâm. Với phòng khám thẩm mỹ và cơ sở có thủ thuật xâm lấn, cần thiết lập riêng khu vực lưu giữ chất thải y tế, quy trình xử lý dụng cụ sắc nhọn và chế độ bàn giao cho đơn vị xử lý đủ điều kiện.

Tuân thủ đúng từ khâu đầu nguồn là biện pháp hiệu quả nhất để giảm rủi ro pháp lý và bảo đảm an toàn cho người lao động, khách hàng và cộng đồng. Với lĩnh vực làm đẹp, điểm mấu chốt không nằm ở quy mô cơ sở mà nằm ở tính chất dịch vụ và loại chất thải thực tế phát sinh. Cơ sở càng có hoạt động xâm lấn thì yêu cầu quản lý chất thải càng chặt. Đây là tiêu chí bắt buộc để vận hành bền vững và hợp pháp.

Tài liệu tham khảo

• Luật Bảo vệ môi trường 2020.
• Nghị định 08/2022/NĐ-CP của Chính phủ.
• Thông tư 20/2021/TT-BYT của Bộ Y tế.
• Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
• Nghị định 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.